Çocuk İstismarı Ve İhmâllerini Nasıl Fark Ederiz?

Günümüzde çocuklar korunması, bakılması, sevilmesi ve değer verilmesi gereken “her yerde” anne – babası ve diğer aile büyükleri, öğretmenleri, yöneticileri ve çalışanlar tarafından; ya da internet ve medya yoluyla yaşamlarında istismar ve ihmale maruz kalmaktadırlar. Bu yüzden çocuk istismar ve ihmâller çoğu zaman gizli kalmakta ya da tesadüfen ortaya çıkmaktadır. Çocukların tek başına bu olumsuz yaşantılarla başa çıkması, engellemesi ve önlemesi mümkün değildir. Bu nedenle çocukluk çağında yaşanan istismar ve ihmâl, uyum ve davranış sorunlarıyla kendini belli etmektedir.

Çocuk istismarı ve ihmâli; bir yetişkin, toplum veya ülke tarafından bilerek ya da bilmeyerek yapılan ve çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığını ve gelişimini olumsuz yönde etkileyen davranışlar olarak tanımlanmaktadır. İstismar ve ihmal uygulamada çoğunlukla iç içe iken birbirinden ayrıldıkları en temel nokta istismarın aktif, ihmâlin ise pasif bir olgu olmasıdır.

Çocuk İstismarı ve İhmâl Türleri

  • Fiziksel istismar: Bir erişkinin itaati sağlama, cezalandırma ya da öfke boşaltma amacı ile elle veya aletle çocuğun vücudunun herhangi bir yerine iz bırakacak şekilde şiddet uygulayarak çocuğa bir zarar vermesidir. Bu dövülme, yanma, ısırılma vb. yollarla olabilir. Sadece dayak değil, çocuğu yaralayan, vücudunda iz bırakan, kaza dışındaki her türlü eylem (hortumla dövme, ütü basma, tekme, tokat) fiziksel istismardır.
  • Cinsel İstismar: Çocuğun, yaş veya gelişimsel olarak kendinden büyük biri tarafından cinsel doyumunun sağlanması amacıyla, ne anlama geldiğini kavrayamayacağı, gelişimsel olarak hazır olmadığı, onay vermeyeceği, yasalara ve toplumun kültürel değerlerine aykırı cinsel eylemlere karışmasıdır.
  • Duygusal istismar: Çocuğun, duygusal ya da ruhsal sağlığını tehlikeye atacak derecede sözel tehdit, küfür, alay ya da küçük düşürücü yorumlara maruz kalmasıdır.
  • İhmâl: Çocuğun sığınma, güvenlik, gözetim ve beslenme ihtiyaçlarının karşılanmaması olarak tanımlanır. İhmâl, fiziksel, eğitimsel ve duygusal olabilir. Fiziksel ihmâl; tıbbi bakımı reddetmek veya geciktirmek, terk, evden atma veya evden kaçan çocuğun eve dönmesine izin vermeme ve yetersiz gözetim gibi davranışları kapsar. Eğitimsel ihmâl; çocuğun sürekli okuldan kaçmasına göz yumma, çocuğu okul çağında zorunlu eğitime göndermeme ve çocuğun özel eğitim ihtiyacına cevap vermeme gibi davranışlardan oluşur. Duygusal ihmâl; çocuğun şefkat ihtiyaçlarına karşı bariz bir kayıtsızlık, ihtiyaç duyulan psikolojik özeni göstermeme, çocuğun karşısında cereyan eden eş istismarı ve çocuğun alkol veya uyuşturucu kullanmasına göz yumma gibi davranışları kapsar.

Çocuk İstismarı ve İhmâl Sıklığı

İhmâl en sık bildirilen (16.5) ruhsal travmadır. Bunu sıklık açısından duygusal (15.9), fiziksel (13.5), cinsel (10.7) istismar takip etmektedir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (2016) verilerine göre, tüm dünyada kadınların %20’si, erkeklerin ise yaklaşık %8’i çocukluklarında cinsel istismara uğramakta; tüm yetişkinlerin ise %25′ i çocukluk döneminde fiziksel istismara uğramaktadır. Ayrıca kız çocuklar (%52) erkek çocuklara (%48) göre istismara daha sık maruz kalmaktadır.

Yüzdeliklere bakacak olursak istismar ve ihmâl çocukların yaşamlarında birçok alanı kapsamaktadır. Fiziksel ve cinsel istismar aynı zamanda çocuk üzerindeki duygusal istismarı da içermektedir. Bu nedenle duygusal istismarın çok daha uzun süreli olduğunu ve çocukların uyum ve davranışlarını doğrudan etkilediğini söyleyebiliriz.

İstismar ve İhmâlin Çocuk Üzerindeki Etkileri

  • Çocukluk sürecinde yaşanan istismar çocuklarda daha zayıf duygusal ve psikolojik uyuma neden olur.
  • Bu tür davranışlara maruz kalan çocuklar fiziksel, bilişsel veya fiziksel ve duygusal açıdan hem istismarın yaşandığı dönemde hem de gelecekte zarar görmektedir.
  • Özellikle çocukların, kişilik ve kimlik oluşturma sürecini olumsuz etkiler.
  • Çocukların benliğinde derin yaralar oluşturur.
  • Düşük benlik saygısı ve kaygı ile duygusal istismar doğrudan ilgilidir.
  • Saldırganlığa neden olur.
  • Bu çocuklarda korku, kaygılı bağlanma sıklıkla görülmektedir.
  • Bu çocuklarda olumsuz birçok duygu yaşanmaktadır: öfke, utanç, suçluluk, değersizlik, kızgınlık, güvensizlik, umutsuzluk…
  • İçselleştirilmiş sorunlara neden olur: depresyon, çekingenlik, somatik şikâyetler.
  • İhmâl edilen çocuklarda çevreye karşı ilgisizlik ve parmak emme gibi uyum sorunları yaşanmaktadır.
  • Ayrıca, istismar ve ihmâl ile yetişkinlik döneminde yaşanan birçok sorun ilişkili bulunmuştur. (Depresyon ve intihar, kaygı bozuklukları, kişilik bozuklukları, madde kullanımı gibi.)
  • Duygusal istismar ve ihmâl yaşayan çocuklarda: Parmak emme, altını ıslatma, yeme sorunları, çekingenlik, dış kontrol odaklı olma, antisosyal davranışlar, bilişsel ve duygusal gelişimde duraklama, başarısızlık, yapay olgunluk görülmektedir.
  • Depresyon hâli (intihara girişimi, umutsuzluk), uyku sorunları, somatik şikâyetler, saldırgan davranışlar, kendine fiziksel olarak zarar verme, madde kullanımı, zayıf iletişim becerisi bu çocukların genel özellikleri arasında yer almaktadır.
  • Olumsuz benlik kavramı ve genel kaygı bozukluğu gibi sorunlar yaşamaktadırlar.
  • İstismara maruz kalan küçük çocuklarda; sosyal ilişkilerde bozulma, kendine güvende azalma, çocukluk çağı mastürbasyonu ortaya çıkmaktadır.
  • Ayrıca ergenlerde ise özellikle kişilerarası ilişkiler kurmada yetersizlik ve problem çözmede güçlük yaşanmaktadır.

Çocuk istismarı ve ihmâli, çocukların gelişim süreci açısından son derece riskli ve olumsuz etkileri nedeniyle önlenmesi ve müdahale edilmesi gereken çok önemli bir problem alanıdır. Bu doğrultuda istismar ve ihmâlin tanımlanması ve önlenmesine ilişkin geniş katılımlı farkındalık programları, önleme programları ve psikoeğitim programları uygulanabilir. Bu yüzden okullarda uygulanacak Psikolojik Danışma ve Rehberlik çalışmalarında “Çocuk istismarını önleme” çalışmalarına odaklanılmalıdır. Çocuklara hangi tür olayların istismar ve ihmâl olduğu ve bu durumlara maruz kalınca ne yapmaları konusunda bilgi verilebilir. Ailelere istismar ve ihmal ile ilgili farkındalık kazandırabilir. Çünkü herhangi bir istismar ve ihmâl yaşanmadan tedbir alınırsa istismar ve ihmâlin yaygınlaşması azaltılabilir.

(Editör tavsiyesi: Web sitede yer alan “İLİŞKİLERDE PSİKOLOJİK MANİPÜLASYON” yazısını okumak için tıklayınız)

Kaynakça:

  • Çocukluk Dönemi İstismar ve İhmalinin Olası Sonuçları, Anadolu Psikiyatri Dergisi, 72.
  • Arslan, R. (2016), Çocukluk Dönemi Duygusal İstismarı ile Depresyon Arasındaki İlişkide Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aracı Rolüne İlişkin Bir Gözden Geçirme, İstanbul: İstanbul Medipol Üniversitesi.
  • Dünya Sağlık Örgütü (2016, Temmuz), http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs150/en/ adresinden alındı.
  • Çakar, F. S. (2018), Uyum ve Davranış Problemlerinin Doğasını Anlamak, F. S. Çakar içinde, Yaşam Dönemleri ve Uyum Sorunları (s. 88-93), Ankara: Pegem Akademi.
  • Kırbaç, E. (2017), Çocuk İstismarı ve İhmâlinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi, Malatya: İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

 

ark., Z. v. (2001), Çocukluk Dönemi İstismar ve İhmalinin Olası Sonuçları, Anadolu Psikiyatri Dergisi, 72. Arslan, R. (2016), Çocukluk Dönemi Duygusal İstismarı ile Depresyon Arasındaki İlişkide Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Aracı Rölüne İlişkin Bir Gözden Geçirme, İstanbul: İstanbul Medipol Üniversitesi. Dünya Sağlık Örgütü (2016, Temmuz), http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs150/en/ adresinden alındı. Çakar, F. S. (2018), Uyum ve Davranış Problemlerinin Doğasını Anlamak, F. S. Çakar içinde, Yaşam Dönemleri ve Uyum Sorunları (s. 88-93), Ankara: Pegem Akademi. Kırbaç, E. (2017), Çocuk İstismarı ve İhmalinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi, Malatya: İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Yazar: Sultan Özkan

Merhaba ben Sultan. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi PDR 4. Sınıf öğrencisiyim. Okumayı, yazmayı, dinlemeyi ve edindiğim bilgileri paylaşmayı seviyorum. Beni geliştireceğini inandığım deneyimlerin peşinden giderek hayallerimle hayatımın bir noktada kesişmesi için çabalıyorum. Bu yolculukta yolumun sizinle kesiştiği için de çok mutluyum.

7 Yorum

Yorum Yap
  1. Çocuk istismarı farkındalığı kesinlike arttırılmalı. Hiçbir çocuk bu durumu haketmiyor. Emeğine sağlık çok güzel açıklamışsın

  2. Ne yazık ki duygusal yaralar bırakan bir durum… faydalı bilgilerin için teşekkür ederim.

  3. Çocuk istismarı konusunda kesinlikle herkesin farkındalık kazanması gerekiyor. Üzerinde çokça durulması gereken çok önemli ve hassas bir konu. Detaylıca bilgi sahibi olmak gerekiyor ancak bu şekilde yol alabiliriz. Kalemine sağlık, çok güzel anlatmışsın.

  4. Konuyu ilk gördüğümde gerçekten çok etkilendim. Gerek yazılarda gerek gündemde olması gereken en önemli konulardan biriyken böyle bir yazıyı kaleme alman gerçekten çok iyi bir örnek olmuş bizlere. Bu konuyla ilgili daha fazla farkındalığın kazanıldığı günleri görmek dileğiyle kalemine sağlık 🍀

Web Site İçi Kaynakça

  1. Web Site İçi Kaynakça:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Nefes Farkındalığı: Şimdi ve Burada Bir Pratik nefes farkindaligi kapak

Nefes Farkındalığı: Şimdi ve Burada Bir Pratik

neden rüya görürüz

Neden Rüya Görürüz?