Dört Ebeveynlik Tipi

Her ebeveynin çocuğuyla iletişiminin kendine has bir yanı var. Ancak, ebeveynliği süregelen davranış ve tutumlara göre incelersek daha kategorize bir tanım da yapılabileceğini görürüz. Örneğin bazı ebeveynler daha kuralcı bir tutum sergilerken, diğer ebeveynler çocuklarının özgürlük alanını daha geniş tutmayı tercih ediyor olabilirler. Diğer yandan, bazı ebeveynler çocuklarının duygularına ve ihtiyaçlarına daha duyarlıyken, başka ebeveynler çocuklarına karşı daha ilgisiz ve hatta düşmanca bir tutum içinde olabilirler (Kail, 2012). Baumrind (1967) , ebeveynlerin bu tutumlarıyla çocukların davranışları arasında güçlü bir ilişkinin olduğunu öne sürdü ve otoriter, yetkili ve izin verici ebeveynlik tiplerini tanımladı. Daha sonra, Maccoby ve Martin (1983) dördüncü bir ebeveynlik tipi olarak reddedici-ihmalkar ebeveyn tipini ekledi. Böylece yukarıda bahsedilen iki boyut üzerinden (kontrol ve ilgi) tanımlanan dört tip ebeveynlik ortaya atılmış oldu.

Otoriter Ebeveyn

Otoriter ebeveynlik kontrolcü tutumun yüksek ve duygusal vericiliğin az oluşuyla karakterize ediliyor. Bu ailede kurallar ebeveynler tarafından belirleniyor ve kuralları tartışmaya ya da pazarlığa yer verilmiyor (Kail, 2012).  Başka bir deyişle, otoriter ebeveynler çocuklarının istek ve düşüncelerine değer vermiyorlar ve dolayısıyla çocuğun bunları paylaşabileceği bir alan sağlamıyorlar. Çocuğun bu kuralları sorgulaması ve nedenini sorması durumunda
otoriter ebeveyn “Çünkü ben senin annenim/babanım ve böyle olması gerektiğini söylüyorum” gibi açıklayıcı olmaktan ziyade itaat bekleyen bir söylemde bulunabiliyor (Morrin, 2019). Kurallara uyulmadığında ise, otoriter ebeveynler ceza yöntemine başvuruyorlar.

Otoriter ebeveynlerin çocukları fikirleri ve isteklerine değer verilmediğinden özgüven ve öz değer sorunları geliştirmeye yatkın oluyorlar. Ek olarak, ebeveynlerinin kontrolcü ve diktacı davranışlarından dolayı agresif ve düşmanca tutumlar da geliştirebiliyorlar. Ayrıca ebeveynlerinin başvurduğu cezalardan kaçınmak için yalan söyleme gibi becerileri de gelişmiş olabiliyor (Morrin, 2019).

Yetkili Ebeveyn

Yetkili ebeveynler yeterli oranda kontrolleri ve çocuklarının duygusal ihtiyaçlarına olan farkındalıklarıyla karakterize ediliyor. Otoriter ebeveynlerin aksine, koydukları kuralların arkasındaki mantığı açıklıyorlar ve bu kuralları tartışmaya açık bırakıyorlar (Kail, 2012). Bu nedenle çocuklarının istek ve düşüncelerini paylaşması için gerekli alanı sağlamış oluyorlar. Yine otoriter ebeveynlerden farklı olarak, çocukları kurallara uymaya teşvik etmek için ödül yöntemini kullanmayı tercih ediyorlar.

Yetkili ebeveynlerin çocukları sorumluluk sahibi, arkadaş canlısı ve kendine güvenen bireyler olma eğilimi gösteriyorlar (Kail, 2012). Dahası, hayatta aldıkları kararların sonuçlarını değerlendirmekte de başarılı olmaları muhtemeldir (Morrin,2019).

İzin Verici Ebeveyn

İzin verici ebeveynler , çocuklarına karşı ilgili ve sıcaklar ancak yeterli oranda
kontrol sağlayamıyorlar (Kail, 2012). Çocuklarının davranışlarına karşı ceza veya ödül yöntemi uyguladıkları zamanlar olsa da bu uygulamaları sürekli hale getiremedikleri için etkili olamıyorlar (Morrin, 2019). Örneğin mağazada istediği şeyin alınması için ısrar eden ve ağlayan bir çocuğu düşünün. İzin verici ebeveyn “her istenilen şey alınmaz” kuralı koymaya çalışsa da ısrara karşı koyamayacaktır. İzin verici ebeveynler yetkili ebeveynler gibi
çocuklarıyla onların sorunlarıyla ilgili konuşmaya açıktırlar ve kurallarını da tartışmaya açarlar, ancak yetkili ebeveynlerin aksine çocuklarını yanlış kararlar ve seçimlerden vazgeçirme güçleri yoktur (Morrin, 2019).

İzin verici ebeveynlerin çocukları , otoriter ebeveynlerin çocuklarına kıyasla daha az davranış problemleri ve duygusal sorunlar yaşıyorlar (Dewar, 2018). Ancak yetkili ebeveynlerin çocuklarıyla kıyaslandıklarında, bir anlamda ebeveynlerinin rehberliğinden mahrum kaldıkları ve otorite figürleriyle iyi ilişki kuramadıkları için, akademik bağlamda başarısız olmaları daha muhtemeldir. Ayrıca sabırsız olmaya ve zayıf iradeye sahip olamaya da eğilimlilerdir (Kail, 2012).

Reddedici-İhmalkâr Ebeveyn

İhmalkâr ebeveynler çocukları üzerinde yeterince kontrol sahibi olmamakla birlikte onlara karşı ilgisiz bir tutum içindedirler (Kail, 2012). Başka bir deyişle, çocuklarının fiziksel ve duygusal ihtiyaçlarını yalnızca temel seviyede
karşılarlar. Bunun dışında çocuklarıyla vakit geçirmez, konuşmaz veya tartışmazlar. Bu nedenle çocuklarının akademik hayatıyla, kişiliğiyle ve neler yapıyor olduğuyla ilgili bilgi sahibi değillerdir (Morrin, 2019). Bazen
ebeveynlerin bu ihmalkâr tutumunun sebebi kendi iş hayatlarının veya ev işlerinin yoğunluğu ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle bunalmış olmaları ve çocuklarıyla ilgilenecek enerji ve vakitten yoksun olmaları olabilir
(Morrin,2019). İhmalkâr ebeveynlerin çocukları genelde akademik bağlamda başarısız ve özgüven problemleri yaşamaya yatkındırlar (Kail, 2012).

Bu dört ebeveyn tutumlarının çocuklar üzerindeki etkileri düşünüldüğünde ‘yetkili ebeveyn’ tipinin en ideali olduğu sonucuna varılabilir. Ancak yazını başında belirtildiği gibi günün sonunda her ebeveynin çocuğuyla ilişkisinin kendine has bir yanı vardır. Bu kategorilerin ebeveyn-çocuk ilişkisini ve sonuçlarını
incelemek için iyi bir somutlaştırıcı ve hangi davranış ve tutumların daha yararlı olduğunu gösteren bir rehber olarak anlaşılması kendimizin ve etrafımızdakilerin hangi kategoriye ait olduğunu saptamaya çalışmaktan daha
yararlı olacaktır. 

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Oyunlar ve Oyuncakların Çocuklara Etkisi” yazısını okumak için tıklayınız.)

Yazar: Aysu Atasoy

"Merhaba, ben Aysu. ODTÜ Psikoloji bölümündeki lisans hayatımın üçüncü yılındayım. Okumayı, yazmayı ve koşmayı seviyorum. Psikoloji ile ilgili araştırmalarımı, çevirilerimi ve düşüncelerimi sizinle paylaşmaktan mutluluk duyuyorum.
Keyifli okumalar."

2 Yorum

Yorum Yap
  1. Gayet bilgilendirici bir çalışma olmuş okurken büyük keyif aldım. Emeğine sağlık 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Gaslighting Nedir? gaslighting cizim omer

Gaslighting Nedir?

Toplum İçin Mi Sanat? toplumicinmisanat

Toplum İçin Mi Sanat?