Freud Ve Erikson’a Göre Gelişim Dönemleri

Gelişim, organizmanın büyüme, olgunlaşma ve öğrenmenin etkileşimiyle sürekli olarak ilerleme kaydetmesidir. Çocuğun her yaşta edinmesi gereken bazı davranışlar vardır. Gelişim dönemleri de yaşa göre edinilmesi gereken davranışları sınıflandırmayı sağlamıştır. Çocuklar hangi yaşta ne tür davranış sergilerler? Hangi gelişim dönemlerinde aileler neler yapmalı? Gibi soruları cevaplandırmaya çalışacağız. Sigmund Freud ve Erik Erikson gelişim dönemleri hakkında aynı konulara değinmişler fakat farklı isimlendirmişlerdir. Bu yazıda onları ortak başlık altında toplayıp ortak özelliklerinden bahsedeceğiz.

Oral Gelişim Dönemleri: Temel Güvene Karşı Güvensizlik

Her iki kuramcıda da 0-2 yaş dönemini kapsar. Temel güvene karşı güvensizlik döneminde Erikson, bebeğe karşı yapılması gereken bazı görev ve sorumlulukların olduğunu belirtmiştir. Anne ile bebek arasında kuvvetli bir bağ kurulmalıdır. Buna paralel olarak bebekte güven duygusu oluşur. Bebeğe karşı ilgili ve şefkatli olunması gereklidir. Aksi taktirde bebek sevilmediğinin ve istenmediğinin duygusuna kapılacaktır. Bu durumda da güvensizlik duygusu olacaktır. Bu dönemdeki duygular ileriki yaşlarındaki ilişkileri etkileyecektir.

Freud bu döneme oral dönem adını vermiştir. Bebekler etrafı tanımak için emme duygusunu kullanırlar. Bebeğin bu dönemde aniden sütten kesilmesi travmaya yol açabilir. Anne ile bebeğin arasındaki ilişkiye dikkat çekmiştir. Bu ilişkinin sağlıklı tutulmasını belirtmiştir. Oral (ağız) döneminin az ya da fazla karşılanması durumunda bebeklerin sonraki yaşlarına etki bırakabilmektedir. Sigara, alkol, aşırı yemek yeme gibi örnekler verilebilir.

Freud ve Erikson burada anne ile bebek arasındaki ilişkinin önemine vurgu yapmışlardır. Çocuğun buradaki anne ile sağlıklı gelişiminin yıllar sonraki ilişkilerini etkileyeceğini belirtmiştir. Ayrıca bebeğin hem psikolojik hem fizyolojik yönlerini tamamlamışlardır.

Anal Gelişim Dönemleri: Özerkliğe Karşı Utanma Ve Şüphecilik

2 ila 4 yaş arasını kapsamaktadır. Erikson bu dönemi özerkliğe karşı utanma ve şüphecilik adını vermiştir. Nedeni ise bu dönemdeki çocuklar özerk olmak istemelerindedir. Etrafı keşfetmek, dokunmak, çocuğun hiç yerinde durmaması bu döneme özgü davranışlardır. Anne babalar çocuğun özerk olmak istemesine karşı aşırı korumacı yaklaşmamalıdırlar. Çocuğun gelişimi engellenebilir. Çevreyi keşfetmek isteyen çocuklara izin verilmez ise çocukta utanç ve şüphe duygusu oluşur. “Aman dokunma, yaklaşma” gibi söylemler çocukta olumsuz etki bırakabilir. İleriki yaşlarında kendilerinden emin olamazlar, başkalarına bağımlı olarak yaşarlar. Bunun tersi durumunda çocuk bağımsız yaşamayı öğrenir.  İnsan ilişkileri daha güvenilir olur.

Freud ‘a göre bu dönem anal döneme denk geliyor. Çocukların tuvalet eğitimini almaya başladığı dönemdir. Dış dünya ile sosyalleşmeye başlandığı zamandır. Tuvalet eğitimini sarsıcı olarak atlatan çocuklarda bazı durumlar gözlenmektedir. Aşırı titiz ya da aşırı dağınık olması ilerde yaşanacak sorunlar olabilmektedir.

İki kuramda ortak özelliğin çocuğun özerk olmasında görebiliriz. Freud çocuğun tuvalete çıkmaması ya da üstüne kaçırması özerkliğin dışa vurulması olarak belirtmiştir.

Freud Ve Erikson’a Göre Gelişim Dönemleri gelisim donemleri resim 1

Fallik Gelişim Dönemleri: Girişkenliğe Karşı Suçluluk

4 ila 8 yaş arasını kapsar. Erikson bu döneme girişkenliğe karşı suçluluk adını vermiştir. Çocuk bu dönemde diğer arkadaşlarıyla ilişki kurmalıdır. Sosyal hayatın problemleriyle karşı karşıya gelmelidir. Bu sorunlara karşı çözüm geliştirmeye çalışmalı, bunu deneyimlemelidirler. Bunların olmaması durumunda çocukta geri çekilme ve suçluluk duygusu baş gösterir. Sosyal hayatında da geri planda kalır. Yani suçluluk duygusu oluşur. Bunların tersini yapan çocuklarda girişkenlik olur.

Freud ise bu döneme fallik dönem demiştir. Çocuklar karşı cins ebeveyne düşkün oluyorlar. Çocuk bu dönemde anne babasının yaptığı şeylerin aynısını yapar. Yani anne babayı rol model almaktadır.

Bu dönemde Freud ve Erikson ‘un aynı şeylerden bahsettiği söylenemez. Fakat aynı yaşlara denk gelmesi çocuğun farklı yönden gelişimlerini görmemizi sağlayacaktır.

Gizil Gelişim Dönemleri: Başarıya Karşı Aşağılık

6 ile 12 yaş arasındadır. Erikson başarıya karşı aşağılık dönemi adını vermiştir. Çocuk derslerine yönelmiştir. Akademik olarak bir şeyleri başarmak ister. Kazanma duygusunu çocuk tatmak ister. Bu duyguyu kazanan çocuklar ilerde de olumlu adımlar atabilir. Başarısızlık halinde aşağılık hissedecektir. Bu dönemde üstün bir başarmadan ziyade başarı duygusunu hissettirmemiz önemlidir. Küçük işlerde dahi destekleyici tutum sergilemek gerekir.

Freud gizil dönemde, okulda akranlarıyla oyun oynamaları, hemcinsleriyle grup kurmaları, erkek-kız gruplarının belirgin olması özelliklerdendir. Yine bu dönemde çocuk derslerine ilgilidir.

Genital Gelişim Dönemleri: Kimliğe Karşı Rol Karmaşası

13 yaş ve sonrasını kapsar. Ergenliğe geçiş dönemidir. Bu dönemde ‘Ben Kimim?’ sorusu önemlidir. Erikson bu döneme kimliğe karşı rol karmaşası adını vermiştir. Ben Kimim? Sorusunu cevaplayanlar kimliğini bulmuş olacaklardır. Kendisini tanır, kim olduğunu anlar. Bunları yapamayanlar ise rol karmaşasına düşer. Ergenlik sancılı bir dönemdir. Çocuk hem dış görünüşünün hem de ruhsal olarak değişimine ayak uydurmaya çalışır. Kötü alışkınlıkların kazanıldığı dönemdir genellikle. Çocukla arkadaş olmak, onu anlamaya çalışmak yapılması gerekenlerden biridir.

Freud ‘a göre genital dönem en yüksek olgunluğu ifade ediyordur. Ergenliğe geçiş dönemidir. Fiziksel değişimin hızlı yaşandığı zamandır. Bu dönemdeki çocuklar psikolojik olarak gel git yaşayacaktır. Öğretmen ve ebeveynlerin çocukların içinde olduğu duruma göre davranmalıdır. 

Sonuç olarak her çocuğun edinmesi gereken davranışlar vardır. Bulunduğu dönem içinde o davranışın üstesinden gelemediyse ileriki yıllarda karşısına bir sorun olarak çıkacaktır. Bazı psikolojik problemlerin temeline bakıldığında çocukluktaki sıkıntıları çözmemekten gelir. Bunları yaşamamak için çocuk hangi gelişim dönemindeyse ona göre davranılmalıdır.  Bizim için küçük algılanabilecek hareket çocukta farklı anlamlandırılabilir. Bunun farkında olmalı ona göre davranılmalıdır.

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Hayatta Kalma ve Kültür” yazısını okumak için tıklayınız.)

Anahtar Kelimeler: Çocuk, anne, gelişim dönemi, Freud, Erikson

Kaynakça:

  • MAGNAVITA, J.J.(2016), KİŞİLİK KURAMLARI, İstanbul: Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları
  • BURGER, J.M.(2006), KİŞİLİK, İstanbul: Kaktüs psikoloji

Yazar: Beyzanur Canruh

Herkese merhaba ben Beyzanur. Gümüşhane Üniversitesi Psikoloji Bölümü 2. sınıf öğrencisiyim. Okumayı çok severim. Sizinle yazılarımı paylaşacağım için çok heyecanlıyım.

13 Yorum

Yorum Yap
  1. Gelişim evrelerini Freud ile birlikte anlatmak çok başarılı olmuş tebrik ederim 🌼

  2. Anlaşılır ve akıcı bir yazı olmuş başından sonuna gelene kadar nasıl geçtiğini anlamadım. Tebrik ederim. 👏🏻

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

inception kapak

Inception (Başlangıç)

poligamik kapak

İnsan Neden Poligamiktir?