Gaslighting Nedir?

Gaslighting, bir kişinin karşısındaki insanın algısını, psikolojisini bozmaya yönelik yaptığı duygusal şiddettir. Başka bir ifade ile söylemek gerekirse kişinin karşısındaki insanın gerçeklik algısını bozmaya yönelik yapmış olduğu psikolojik manipülasyondur. İngilizce’ de bu kavram ‘’to gaslight someone’’ olarak karşımıza çıkmaktadır. 

Manipülasyon, bir kişinin karşısındaki insanı etki altına alması ve istemediği şeyleri yaptırma durumu olarak tanımlanabilmektedir. Buradaki tanımda da görüyoruz ki manipülasyon ile duygusal manipülasyon arasında farklılıklar bulunmaktadır. 

Gaslighting’i sadece karşı cins ile ilişkilerle sınırlandırmamalıyız. Çünkü günlük hayatta insanın birçok sosyal faaliyetleri oluyor. Bundan dolayı gaslighting karşımıza her türlü ortamda çıkabilir.  Örneğin iş hayatınızda, ailenizde veya arkadaşlarınızda görebilirsiniz. Yapılan araştırmalar duygusal manipülasyonun en fazla karşı cins ilişkilerde ve iş hayatında görüldüğünü ortaya koymuştur.  

Gaslighting’i uygulayan insanlar narsistlik ve psikopat özelliklerine sahiptir. Bunu uygulayan insanların amacı karşıdaki insanın gerçeklik algısını bozmak, kendisine bağımlı kılmaktır.  

Gaslighting Kavramının Ortaya Çıkışı 

1969 yılında Russel Borton ve J.A. Whitehad yaptıkları çalışmalarla bu kavram kullanılmaya başlanmıştır. Patrik Hamilton‘ un Gas Light adlı oyunu ile bu kavram ortaya çıkmıştır. 1940 yılında bu oyun bir gerilim filmi olarak çekilmiştir. En son gaslighting kavramı ise George Cukor ‘un aynı ismi taşıyan film çekmesiyle olmuştur. Filmde Jack ve Bella adında bir çift vardır. Jack odalarındaki gaz lambasının ışığını her gün biraz kısıyor. Bella bu durumdan Jake’e bahsettiği zaman çok büyük bir tepki ile karşılaşıyor. Jake burada var olan bir durumu sanki olmuyormuş gibi göstermeye çalışıyor. Jake’in amacı Bella’nın psikolojisini bozmak ve kendisine bağımlı hale getirmektir. Jake’ in bu tepkisi ile karşılaşan Bella kendinden şüphe etmeye başlıyor.  

Gaslighting Uygulayan İnsanların Kullandığı Yöntemler  

Nasıl bir insanın başka bir insana tecavüz etmesini ya da fiziksel zarar vermesini kınıyoruz. Bu da psikolojik bir tecavüzdür. (Beyhan Budak). Her psikolojik rahatsızlığın belirtileri olduğu gibi gaslightig uygulayan insanlarda bazı özellikler vardır. Bunlar: 

  • İlişkiye dair kişi karşısındakine ufak bir sorunu belirttiği zaman gaslighting uygulayan insan aşırı büyük bir tepki vermektedir. Gaslighting uygulayan kişi o kadar büyük bir tepki vermiştir ki kişi kendinden ‘’Demek ki ben kötü bir şey söyledim onu kırdım. Hatalıyım.’’ diye şüphe etmeye başlar. Bu durumdan sonra artık ilişkiye yönelik rahatsız olunan bir durum ya da sorunla karşılaşıldığı zaman dile getirilmiyor. Çünkü ne zaman bir şey söylenilmek istense aşırı bir tepki veriliyor. 
  • Gaslightig uygulayan kişi sürekli hakaret ve küfürler ediyor. Kişi bunu dile getirdiği zaman bunu onun iyiliği için yaptığını onun fark etmesini sağlamak için olduğunu söyleyerek yine kızıyor. Örneğin şişmansın diye hakaret ediliyor. Bundan rahatsız olduğunu söylediği zaman ‘aslında onu düşündüğünü, onun iyiliğini istediğini’ belirtir. Bu cümlelerin ardından ise ‘ben de hata, sana iyilik yaramıyor.’ diyerek yine büyük tepki gösterir.  
  • Gaslighting uygulayan kişi ilişkide yapmaması gereken bir şeyi yaptığı zaman bunun suçunu yine karşısındakine yükler. Örneğin gaslighting uygulayan kişi aldatınca karşısındaki kişi de bunu kanıtlarla yüzleştirdiği zaman “senin yüzünden başkasıylayım.” gibi tepkiler verecektir. Karşısındaki insan yine kendini suçlayacaktır.  
  • Geçmişte kesin olarak bilinen bir konu tekrar gündeme geldiği zaman gaslighting uygulayan kişi karşısındakine kesin bir dille yanlış hatırladığını, yanlış bildiğini söyler. Karşısındaki kişi kendinin yanlış bildiğini düşünmeye başlar. Yine kendinden şüphe duyar. 
  • Gaslighting uygulayan kişinin söyledikleri ile yaptıkları arasında tutarsızlıklar bulunur.
  • Gaslighting uygulayan kişi haksız olduğu konuda kendini haklı çıkarmak için başka insanları devreye sokar. “Annende senin böyle olduğunu düşünüyor.” gibi…
  • Evdeki eşyaların yerlerini değiştirerek karşısındaki insana gerçeklik algısını kaybettirmeye çalışır.
  • Şiddetli bir tepki verdikten kısa bir zaman sonra hiçbir şey olmamış gibi davranmaya başlar. Karşısındaki insan ”Bu adam az önce böyle değildi. Ne oluyor?” diyerek kendinden şüphe duymaya başlıyor.  

 Gaslighting’i Nasıl Fark Ederiz? 

Gaslighting’i fark etmek biraz zor olabilmektedir. Çünkü en yakınımızdan geldiği için bunu ona kondurmak istemeyebiliriz. Bu da farkındalığımızı düşürebilir. Bunu fark edebilmek için bazı durumlar vardır. 

  • İlişkiye başlamadan önceki siz ile ilişkiye başladıktan sonraki siz arasında farklılıklar varsa. Örneğin ilişkiye başlamadan önce daha sosyal, dışadönük birisi iken ilişki başladıktan sonra içekapanık birisi olduysanız,
  • İlişkide haklı olduğunuz halde sürekli özür dileme, kendini kanıtlama durumları olacaktır. Onsuz nefes alamam gibi düşünceleriniz varsa,
  • İlişkiden önce kendi başınıza karar verirken ilişki ile birlikte en ufak şeyleri bile karşınızdaki insana sorma ihtiyacı hissediyorsanız,
  • Çevrenizdeki insanları dinleyin. Eskiden çok güvendiğiniz insanı bile kaybediyorsanız. Çevrenizdeki insanlar ilişkinizle alakalı kötü bir şey dediğini söylediğiniz anda “bizi kıskanıyor” gibi cümleler kurabilir. 
  • Artık eskisi gibi hissedemiyorsanız. Hayata karşı isteksizlik oluyorsa bir nebze fark edilebilir kılabiliriz. 

Gaslighting’e Maruz Kalıyor Muyuz? 

Dediğimiz gibi insanlar günlük hayatta birçok insanla etkileşime girmektedir. Bu durumla karşılaştığımız anda fark edebilmek için kendimize birkaç soru sormamız bizim için iyi olacaktır. 

  • İlişkinizde suçu olmadığı halde bir tarafın gaslighting uygulayan kişiye karşı sürekli özür dileme ve kendini kanıtlama çabası var mı? Bu durum alışkanlık haline geldi mi? Haklı ya da haksız da olsan karşı tarafın tepkisinden korktuğun için sürekli özür dileme durumu oluyorsa,
  • Sürekli kendini sorgulama durumu oluyorsa. Yani hata bende mi, abartıyor muyum? Gibi sorular sürekli soruluyorsa. Bunun nedeni ise karşı tarafın suçlamaları doğrultusundadır.  
  • Ufak şeylerde bile karşı tarafın onayını alma durumu rutinleşmişse,  
  • İlişkiye başlamadan önceki hayatınla şimdiki arasında farklı hissediyorsanız,
  • Yine karşı taraf kötü bir şey yaptığında bu dile getirildiğinde kişinin abarttığını, büyüttüğünü söyler. Bundan sonra ise kişi kendinden şüphe duymaya başlayacak.   
  • İlişkiye dair yetersiz olma, ilişkinin kötü olacağına yönelik düşünceler arttıysa, dikkat edilmelidir.  

Gaslighting ile Nasıl Başa Çıkabiliriz? 

  • Gaslighting uygulayan kişi suçlamalara, aşağılamalara başladığı zaman bunu fark edin. Bunu fark etmek size karşı tarafın söylenenlerinin bir nebze de olsa etkisini azaltacaktır. Çünkü bunu yapan kişi sürekli yapıyor ve siz bunun hakkında bilinçlendiğiniz zaman artık söylenenleri çok dikkate almayacaksınız. 
  • Karşı tarafın yaptıkları, söyledikleri sizinle alakalı değil. Bunu kişisel algılamayın. Gaslightingle başa çıkmamız için bu önemlidir. Karşı tarafın yaptıkları sadece herhangi bir kişide hakimiyet kurmaktır. Bu durum ise kendi güçsüzlüğünü kapatmaktan gelir. Gaslighting uygulayan kişi karşısındaki insanın sosyal hayatını kısıtlamaya çalışacaktır. Sadece kendisine bağlama amacındadır. Sosyal hayatınızdan kopmayın.  

Sonuç olarak gaslighting durumu ile karşılaştığınız zaman bunu karşınızdaki insana söyleyin. Bunu fark ettikten sonra davranışlarını değiştirmek için bir şeyler yapacaktır. Ancak bunu bile isteye yapan birisi size yine büyük tepki verecektir. Bu davranışını fark ettirdiğiniz zaman ise kabul etmeyecek, sizi suçlayacak ve aşırı tepki verecektir. Eğer karşınızdaki kişi sizin için değişecekse birlikte bunu yenebilirsiniz ancak değişmek istemiyorsa bu süreç zaten sizi yıpratmıştır ve sizin buna dayanacak gücünüz kalmamıştır. İlişkiyi bitirmek iki taraf için de doğru karar olacaksa bu kararı vermek yerinde olacaktır.

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Hayatta Kalma Ve Kültür” yazısını okumak için tıklayınız.)

Yazar: Beyzanur Canruh

Herkese merhaba ben Beyzanur. Gümüşhane Üniversitesi Psikoloji Bölümü 2. sınıf öğrencisiyim. Okumayı çok severim. Sizinle yazılarımı paylaşacağım için çok heyecanlıyım.

3 Yorum

Yorum Yap

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Psikoloji ve Resim Sanatının Etkileşimi Psikoloji veResim sanati etkilesimi sude

Psikoloji ve Resim Sanatının Etkileşimi

Dört Ebeveynlik Tipi 4 ebeveyn stili sude

Dört Ebeveynlik Tipi