İlişkilerde Psikolojik Manipülasyon

Çift, insan toplumunun birinci yapısıdır. Çifte ihtiyaç duyulur fakat çift olmak bizi zor durumda bırakır. İlişki, tek başına asla olmayan sorunları çözmek zorunda kalmakla eş değer sayılabilir. Her insan ilişkisi bir güç ilişkisine evrilebilir. Günümüzde bireycilik iyice doruklara yerleşmiştir ve kişinin karşısındakini ihmali her türlü manipülasyona kapı açar.

Manipülasyon Nedir?

Manipülasyon; bir kişinin diğerini etkisi altına alması, bilinçli olarak yönlendirmesi ve isteği dışında davranmaya zorlaması durumu olarak tanımlanır. Psikolojik manipülasyon; aldatıcı ve taciz stratejileri yoluyla kişilerin algılarını veya davranışlarını değiştirmeyi amaçlayan bir sosyal etki türüdür. Bu etkilenme sonucu manipüle edilen tarafın düşünce ve davranışlarında değişmeler meydana gelmektedir. Psikolojik manipülasyonda bir taraf diğerini duygusal baskı altına alır böylece de hareket alanını kısıtlar.

Sosyal etki her zaman olumsuz ve zararlı değildir. Genellikle karşı tarafa kabul veya reddetme seçeneği sunuluyor ise, aşırı baskıcı olma durumu yoksa, sömürü amacı taşımıyorsa zararsız olarak nitelendirilmektedir. Zararlı manipülasyonu bundan ayıran özellik ise manipülatörün asıl amacının gizli olmasıdır. Karşı tarafın zaaflarını bilen manipülatör, doğrudan ya da örtük bir şekilde saldırganlık gösterebilir. Manipülatör buradan psikolojik veya maddi bir çıkar elde etmeye odaklanmıştır.

Narsistik manipülasyon ise bu manipülasyon türlerinin özellikle tekrarlanması ile meydana gelmektedir. Manipülasyonun sapkınlığı, tekrarlanması ile bağlantılıdır.

Manipülasyon Türleri

  • Şantaj: Açık seçik bir şekilde görülmeyen bir manipülasyon türüdür. Çiftler arasında oluşmuş olan ortak dilin etrafında dönen bir şantajdan bahsedilebilir. Şantaj; pazarlık etme, karşılıklı alışveriş ve emretme şeklinde görülebilmektedir. Bazen kişi şantaj yaptığının farkına bile varmayabilir.
  • Suçluluk Duygusu Uyandırma: Ortaya atılan bir tehdit gibidir. Bir örnekle açıklayacak olursak; “Eğitim hayatı devam etmekte olan bir öğrenci bazı derslerden kalmasının ve ders ortalamalarının düşmesinin suçunu erkek arkadaşına yüklemektedir. Bu nedenle erkek arkadaşına senin yüzünden derslerimi aksatıyorum, sen sürekli benimle dışarıya çıkmak istemesen derslerimin daha iyi olacağı kesin tarzında cümleler sarf etmektedir.” Örnekten anlaşılacağı üzere suçlanan partnere suçluluk duygusu verilmektedir. Ayrıca bir diğer tehdit unsuru ise, beni daha fazla meşgul edersen seni terk edebilirim mesajıdır. Genellikle bu tehditler doğrudan ortaya atılmaz.
  • Bağımlı Kılma: Bu bağımlılık maddi ya da duyumsal şekilde olabilir. Maddi olarak, partnerini işinden vazgeçirmek veya iş arayışını engellemek, partneri bu şekilde bağımlı kılmaktır. Duyumsal olarak ise, ilişkinin başında taraflardan birinin diğerinden daha az veya daha fazla aşk ve ilgi talep etmesi, ilişki ilerledikçe ilişkiyi kısır bir döngüye sokar. İlişki artık daha az uyumlu hale gelmiş olur. Tatmin de daha az hakkaniyetli duruma gelir.
  • Değersizleştirme ve Yerme: Bu manipülasyon türü, manipülatörün en alışıldık silahıdır. Manipülatör, kendi negatif özelliğini partnerine atfetmeye başlar ve adım adım benimsemesini sağlar, böylece kendisine saygıyı yitirtmeyi amaçlamaktadır. Çevredekilerin de bu kişiye bakışı değişecek ve kişi başkalarının gözünde değersizleşecektir. Girişim; partnerine psikolojik olarak zarar verme, yaralama ve parçalamayı hedefler. Narsistik sapkınlar ise neredeyse hiç durmadan partnerini yerer.
  • Yalan ve Pohpohlama: Manipüle edenin sahte iyiliği, sözel bir saldırı kokusuyla tetikte olmaya alışkın kişi için bir sığınaktır. Nezaket ve iyilik hali anlık gelişiyorsa bundan korkulmamalı, aniden gelişip kasıtlı bir yaklaşım sezildiğinde korkulmalıdır. Narsistik sapkının yalanını ortaya çıkarmak ve kanıtlamak kolay değildir. Bu kişiler oldukça içgüdüsel bir şekilde yalan söyleme becerisine sahiptir. Yalanı açığa çıktığında ise reddetmeye meyilli olup küstahlıkla reddetme yetenekleri kendini belli eder.
İLİŞKİLERDE PSİKOLOJİK MANİPÜLASYON resim 1

Bir Psikolojik Manipülasyon ve Taciz Yöntemi: Gaslighting

Bireyi kendi hafıza, algı ve akıl sağlığını sorgulamaya iten bir çeşit kötü yönlendirmedir. Bireyde veya seçilen grupta şüphe uyandırma, kalıcı inkâr, çelişki ve yalan yoluyla yavaş yavaş işlenir. Fark edilmesi güçtür. En önemli unsur, eylemin uygulanan kişiye istediği etkiyi verene kadar tekrarlayıcı şekilde devam etmesidir.

Terimin adı, 1938 yapımı Gaslight (Gaz Lambası) adlı bir oyundan gelmektedir. Oyundaki erkek karakter eşini deli olduğuna ikna etmeye çalışır. Gaz lambasını söndürdüğünde ise eşi bunun gerçek değil uydurulmuş bir şey olduğunun farkına varır.

Gaslighting’in yaşandığı ilişkilerde baskın olan birey idealleştirme, değersizleştirme ve gözden çıkarma şeklindeki üç aşamayı izler. Manipülatif birey ilk olarak birlikteliklerinin harika olduğu algısı yaratır ve hayran olma safhasına geçer. Sonraki ve en zor olan evre, değersizleştirme evresinde, hayranlık duyulan birey sorunlu, ideal olmayan ve hiçbir şeyi beceremeyen bir kişiye dönüştürülür. Gözden çıkarma aşamasında ise mağdur terk edilir. Ardından yeni arayışlar içine girilir. Buna maruz kalan kurbanlar sık sık kendilerini özür dilerken bulabilirler.

İlişkilerde Psikolojik Manipülasyon Nasıl Ortaya Çıkar?

Çiftler arasında toplumsal ve ekonomik koşulların rekabeti günden güne artmaktadır. Bu durumun ilişkiler üzerinde etkisi görülmektedir. Kadınların geçmişe oranla toplumsal açıdan ve iş yaşamında kendini ifade etme ve görünürlüklerinin arttığı ortadadır. Partnerler ekonomik güç, statü ve kültürleriyle yarış haline girmektedirler. Çift birbiriyle yarışmaya devam ettiği sürece aradaki sürtüşmeler çatışmalara neden olmaktadır.

İlişkiyi sürdürmek için partnerlerin karşılıklı saygıya razı olmaları gerekir. Her çift aşırı hoşgörüyü kabul etmez. Çiftler genellikle sınırlı bir özerklikten yanadır. Günümüzde çift, iki birim toplamıdır. Her partner kendi bireyselliğini korur. Hiç kimse, ötekine yer açmak için kendi kalesini terk etmeye yani kendi önceliklerini bir kenara bırakmaya hazır değildir. Bağlanma standart düzeydedir.

Kişilerin benmerkezciliği, duygusal manipülasyonun belirleyicisi durumundadır. Ötekinin değersizleşmesi bizim narsizmimizin sonucudur denilebilir. Kıskançlığın yerini bariz bir şekilde ilgisizlik almıştır. Kendine yeterli olmak kişinin en çok değer verdiği öge durumundadır.

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”PSİKOMİTOLOJİ NEDİR?” yazısını okumak için tıklayınız.)

Kimler Manipülasyona Maruz Kalır?

Başkaları tarafından onay ve kabul görme ihtiyacı yüksek olan, olumsuz duygulardan kaçınan, hayır diyemeyen, özgüven eksikliği yaşayan, dış denetim odağına sahip bireyler manipülasyona daha kolay maruz kalabilmektedir.

Manipülasyon sonucunda manipülasyona maruz kalan kurbanda, benlik saygısında azalma veya benlik saygısının tamamen ortadan kalkması, yoğun bir umutsuzluk sonucu süregelen anksiyete ve depresyon gibi psikolojik rahatsızlıklar ortaya çıkmaktadır.

KAYNAKÇA:

 

• https://tr.wikipedia.org/wiki/Psikolojik_maniplasyon • https://tr.wikipedia.org/wiki/Gaslighting • COUDERC, P. & MORELLİ, C., P. (2017), İkili İlişkilerde Duygusal Manipülasyon. İstanbul: İletişim Yayıncılık. • YILMAZ, H. (2018), İnsan İlişkilerinde Manipülasyon Ölçeği, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7 (4), 449-467.

Yazar: Melek Ferhatoğlu

Merhaba, ben Melek. İstanbul Aydın Üniversitesi Psikoloji bölümü 4. sınıf öğrencisiyim. Yoga yapmayı, bitkilerle ilgilenmeyi ve müzik dinlemeyi seviyorum. Kitap, dizi ve filmleri analiz etmekten hoşlanıyorum. Okumak ve yazmak benim için büyük bir tutku. Bu tutkumu sizlerle paylaşmak için buradayım.

6 Yorum

Yorum Yap
  1. Hayatımızda, insan ilişkilerimizde en maruz kaldığımız durum olabilir gerçekten. Bir süre sonra farkındalığımız bile azalıyor ve bu durum normalleşmeye başlıyor. Böyle yazıların artması, insanların okuması bir nebzede olsa yeniden farkındalığımızın yerine gelmesini sağlar. Yazarın eline, emeğine sağlık.

  2. günümüzde kimse farkında olmasa bile hayatının bir köşesinde maruz kaldığı bir konuya değinilmiş yazarın ellerine sağlık çok güzel olmuş bu tarz konulu yazıları hep görmek dileğiyle…

  3. Gereksiz hiçbir cümle bulunmayan, tertemiz, gayet açık ve dolu bir yazı okudum. İçerik bakımından da bazen farkında olmasak bile hemen hemen hepimizin maruz kaldığı bir konu ele alınmış. Herkesin dilinde bir manipülasyondur gidiyor ama tam olarak nedir ne değildir bilemiyoruz. Bu açıdan yazı oldukça aydınlatıcı. Yazarın kalemine, emeğine sağlık. Gelecek yazılar için heyecanlı ve takipteyim : )

2 Web Site İçi Kaynakça

  1. Web Site İçi Kaynakça:

  2. Web Site İçi Kaynakça:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

BAŞARI DÜŞMANI ATALET

Başarı Düşmanı: Atalet

Depresyon Nedir

Depresyon Nedir?