İnsan Neden Poligamiktir?

Günümüzde, ikili ilişkilerin en çok öne çıkan sorunlarından biri de aldatmadır. Bunun altında yatan en büyük etken insanın yaradılış olarak çok eşli(poligamik) olmaya yatkın olmasıdır. Bu yazımda insanların neden çok eşli(poligamik) olmaya meyilli olduğunu, tek eşli(monogamik) olmanın, “normal” kabul edilen bir insan için ne kadar zor olduğunu açıklamaya çalışacağım, keyifli okumalar diliyorum.

Poligami, diğer bir deyişle çok eşlilik aynı cinsten birden fazla kişiyle, aynı anda birlikte olma durumudur. Yunanca kökenli bir sözcüktür. Çok eşlilik; sosyal, kültürel, ekonomik, politik ve birçok yönü olan multidisipliner bir konudur ve yasal olarak birçok ülkede görülür.  Dünyada yaygın olarak monogamiye(tek eşliliğe) rastlansa da yukarıda da belirttiğim gibi, insan poligamik(çok eşli) olmaya yatkındır. Monogaminin yaygın olduğu ülkelerde, birçok birey gerek toplumsal baskılardan gerek diğer sebeplerden dolayı, poligamik olduğunu saklama gereksinimi duyuyor. Bununla birlikte aldatma oranları artıyor ve çiftler birbirinden uzaklaşabiliyor.

Bu durumu bilimsel bir bakış açısıyla değerlendirecek olursak, hormonlarımız bizim tek eşli olmamamız için büyük çaba sarf ediyor diyebiliriz.  Yapılan araştırmalarda çok eşli olmayı en çok tetikleyen hormonlar; oksitosin ve vazopresin olarak belirlenmiştir.

Her iki cinsiyette de vazopressin ve oksitosin hormonları bulunuyor. Ancak erkeklerde vazopresin salınımı, kadınlarda ise oksitosin salınımı daha fazladır. Bu hormonlara ‘bağlılık’, ‘sadakat’ hormonları gibi isimler de verilmektedir. Yapılan bir başka araştırmada, bu hormonların seviyeleri normal ve üzerinde olan kişilerin, tek eşli olarak yaşadıkları, seviyeleri düşük olan kişilerin ise aldatma eğilimlerinde artış olduğu görülmüştür.

İnsan Neden Poligamiktir? poligamik resim 1

 1955 yılında çayır fareleri ve dağ fareleri üzerinde bununla ilgili bir deney yapılmıştır:

Oksitosin ve vazopresinin beyindeki rolü ile ilgili çığır açıcı çalışma, o sırada Maryland Üniversitesi’nde görevli olan C. Sue Carter tarafından gerçekleştirildi. Carter, tür olarak birbirlerine çok yakın olup, üreme açısından farklılıklar sergileyen iki fare türünü, dağ faresi ile tarla faresini araştırdı. Gözlemlerine göre, dağ fareleri birden fazla eşle rastgele çiftleşiyor ve babalar yavruların büyütülmesine katkıda bulunmuyorlardı. Tarla fareleri ise aksine seçtikleri tek bir eşle uzun süreli ilişkiler kurarak yuvalarında yavrularının bakımına yardımcı oluyorlardı.

Carter, bu iki benzer türün birbirinden tamamen farklı davranışlar sergilemesine yol açan asıl nedenin oksitosin ve vazopressin olduğunu keşfetti. Aradaki temel fark şuydu: Tarla farelerinin beyinlerindeki haz merkezlerinde çok sayıda oksitosin ve vazopresin alıcısı varken, dağ farelerinde ise hem oksitosin, hem de vazopresin alıcılarının sayısı çok daha düşüktü. İşin daha da ilginç yanı, tarla farelerinde bu alıcıların işlevi bloke edildiğinde, tek eşli çiftleşme, yuvada eşin yanında kalarak sadakat gösterme ve yavrularıyla ilgilenme süreci de sekteye uğruyordu. Ancak, cinsel aktivite etkilenmiyor ve tarla fareleri, dağ farelerine benzer şekilde, rastgele cinsel ilişkilerde bulunuyorlardı.

Yapılan deney, her ne kadar birçoğumuz kabul etmekte zorlansa da çok eşli olmamızın biyolojik faktörlerden kaynaklı olduğunu kanıtlıyor. Ayrıca ülkemizde yasal olmasa da birçok ülkede yasal bir durumdur. Poligami Murdock’un etnografik atlasına kayıtlı, 1170 topluluğun 850 sinde mevcut bir uygulamadır. Bu topluluklarda poligamiye izin verilmiş ya da tercih edilmiştir. Ortadoğu, Afrika, Güney Asya’da sık görülmekle birlikte Amerika’da Mormonlar, Kanada’da yerli gruplar, Avrupa’ daki göçmen topluluklar ve Avustralya Aborjinlerinde de bulunmaktadır.

İnsan Neden Poligamiktir? poligamik resim 2

Dünyada poligaminin en sık görüldüğü ülke Afrika’dır. Sahraltı bölgedeki 13 ülkede poligami yaygınlığı Birleşmiş milletlerin verilerine göre erkek nüfusta %17-30 arasında değişmektedir. Yapılan bazı araştırmalarda ise Sudan ve Kamerun’da %20’nin altında Mali, Nijerya, Senegal, Tanzanya ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde %20-35 civarında oranlar bildirilmektedir. Bu sonuçlardan da anladığımız üzere poligami dünyada birçok ülkede kabul görüp tercih edilmiştir. Biyolojik sebepleri de göz önünde bulundurduğumuzda çok eşli olmak, aykırı, utanç verici ya da toplumdan gizlenilmesi gereken bir durum değildir.

Bazı insanlar monogamik olduğumuzu, poligaminin sadakatsizlik olduğunu savunuyorlar. Bu şekilde düşünülmesinin sebebi, ilişkilerde duygusal bir bağ aranmasıdır. Ancak insanların duygusallıktan önce arzuları, ihtiyaçları ve sorumlulukları vardır. Çayır fareleri deneyinde görüldüğü gibi, vücudumuzda oksitosin hormonu çiftleri birbirine bağlayacak seviyede olsaydı monogamik olabilirdik. Fakat oksitosinin arttığı durumlar cinsel birliktelik ve orgazm durumudur. Dolayısıyla sürekli yüksek miktarda oksitosin salgılamıyoruz.

Sonuç olarak, poligami tercih üzerine ortaya çıkan bir durum değildir. İnsan yaradılış gereği poligamiktir. Kişinin, vücutta salgılanan hormonları yönetebilme şansı yoktur. Durum böyle olunca, birey poligamik olmaya mahkumdur. Biyolojik sebepler, çevresel sebepler ve yapılan araştırmalar göz önünde bulundurulduğunda insanın tek eşli olması yadırganamazsa, çok eşli olması da yadırganamaz. Ömür boyu monogamik olmak isteyen kişiler, tıbbi yöntemlerden faydalanarak oksitosin hormonu yüklemesi yapabilirler. Aksi takdirde hormonlar buna izin vermeyecektir.

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Yalan Söylemek Nedir?” yazısını okumak için tıklayınız.)

ANAHTAR KELİMELER: Poligami, çok eşlilik, monogami, tek eşlilik, hormonlar

Kaynakça:

  • Al- Krenawi A, Lightman ES (2000) Social work practice with polygamous families 14:445-458
  • Al- Krenawi A, JR (2011) A study of family function marital and life satisfactions polygamy and monogamy 2011:594-602
  • Carter CS Neuroendocrine perspectives on social attachment Psychoneuroendocrinology 1998;23:779-818

Yazar: Gizem Eker

Merhaba, ben Gizem. Büyük bir emekle oluşturmuş olduğumuz bu platformda, bir psikolog adayı olarak, yaşam boyu rehber olabilecek bilgiler edinmek ve bunları size aktarabilmeyi amaçlıyorum. Keyifli okumalar :)

10 Yorum

Yorum Yap

Web Site İçi Kaynakça

  1. Web Site İçi Kaynakça:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

gelişim dönemleri kapak

Freud Ve Erikson’a Göre Gelişim Dönemleri

aşk hakkında kapak

Aşkın Felsefesi