Melatonin Hormonun Uykuyla Kardeşliği

Başlığı görünce esnemeye başladınız değil mi? Esnemediyseniz o zaman uykunuzu almışsınızdır. Bazı bireyler 5 saat ile ayaktayken, bazı bireyler 12 saat uyusalar bile çok yorgun olmaktadır. Psikolojide bir deyiş vardır: Her birey biriciktir. Evet, her birey biricik olduğundan “sirkadiyen ritim” de biriciktir. Sirkadiyen deyince bir durakladınız, değil mi? Peki, sirkadiyen ritim derken neyi kast ediyorum?

“Circa” ve “di” latince kökenli bir kelime olup birleşince “yaklaşık bir gün” anlamına gelmektedir. Aslında sirkadiyen ritim derken, biyolojik saatimizden bahsediyorum. Herkesin biyolojik saati farklıdır ama uymaya hazırlanırken ve uyurken salgıladığımız hormonlar aynıdır. Uyku hormonu olarak bilenen “melatonin” hormonu geceleri salgılamasının nedeni var. Hiç merak ettiniz mi, neden geceleri melatonin hormonu salgılanır? Gelip hep beraber öğrenelim.

Melatonin Hormonun Uykuyla Kardeşliği

Melatonin hormonu, epifiz bezinin temel hormonudur. Epifiz bezi, beynin bölümlerinden biri olan talamusta yer almaktadır ve görevleri arasında uyku uyanıklık süreçlerini kontrol etmek vardır. Epifiz bezi, karanlığa duyarlı olduğu için epifiz bezinde salgılanan hormonlar günün aydınlık saatlerine oranla daha fazla salgılanmaktadır. Işığa karşı duyarlı olan gözümüzün bölümlerinden biri olan retina, melatonin hormonu salgılanmasına yardımcı olmaktadır. Günlük hayatta salgılanan melatonin, gece ve gündüz dengesini sağlarken; mevsimsel olarak salgılanan melatonin hormonu ise yazın veya kış aylarında gece ve gündüz sürelerinin değişimi ve yönünü dengelemeyi sağlar (Reppert, S. M., Weaver, D. R.,1995). Peki, melatonin hormonu hep aynı düzeyde mi salgılanmaktadır? Hiç az salgılandığı zamanlar olmuyor mu?

Bir kere melatonin hormonu hep aynı düzeyde salgılınım göstermez. Yazın farklı düzeyde salgılanır, kışın farklı düzeyde salgılanır. Bunun nedeni; yaz ayında günlerin uzamasıyla gecelerin daha az karanlık yüzü görmemizdir ve daha sonra gelen kış ayında günlerin kısmasıyla karanlık yüzü çokça görmemizdir. Eğer aradaki uyum ve denge yakalanmazsa, bazı patolojik rahatsızlığa neden olmaktadır. Belki, “mevsimsel depresyonu” aklınıza getirmiş olabilirsiniz. Evet, bu da melatoninin, mevsimsel geçişlerde yazın veya kış aylarında gece ve gündüz sürelerinin değişimden kaynaklanır. Mevsimsel depresyonla ilgili bir araştırma yapılmıştır.

Araştırmanın katılımcıları konaklama işletmelerinde çalışanlardan oluşmaktadır ve sonuçlara göre,  çalışanların %61’ini mevsimsel değişimlerden etkilenmediği görülmüştür,  %39’unu ise etkilediği görülmektedir. Mevsimsel değişimden kadınlar erkeklerden daha fazla etkilendiği görülmüştür. Son olarak çalışanlara yöneltilen soruların cevapları genel olarak; mevsimsel değişimlerin en çok sosyal yaşantıyı, en az ise iştah düzeyinin değiştiğini bildirmişlerdir (Yumuşak & Boz, 2013). Peki, bu mevsimsel depresyon bitecek?

Mevsimsel depresyon siz istediğiniz sürecek bitebilir. Mevsimsel depresyonun baş etme yollarından biri de Parlak Işık Tedavisidir. PIT, kış depresyonu yaşayan bireylerde %80 etkili olmaktadır. Parlak Işık Tedavisinde ışığın oranını iyi ayarlamak lazım. Eğer iyi ayarlanmazsa, tedaviye giren bireylerin gözü zarar görme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir. (Ekinci, Okanlı, & Gözüağca, 2005). Aynı zamanda yatağa hazırlanma sürecimiz de çok önemlidir. Yatağa yatmadan önce,

  1. Yatağı sadece uyumak için kullanmak
  2. Yatağa girmeden önce sadece yatmaya gittiğiniz pijamalarla yatmak
  3. Uykumuz gelmiyorsa bile yatakta hiçbir şey yapmadan –gerçekten hiçbir şey yapmadan- uzanmak
  4. Yatmadan önce ılık bir duş almak
  5. Yatmadan önce kafein tüketmemek ve sigara içmemek (uyku kaçırır)
  6. Yattığımız esnasında uykumuzu getirecek müzikler dinlemek
  7. Yatmadan önce yattığınız odayı yatacak bir şekilde düzenlemek

Sizin de aklınıza öneriler geldiyse yorumlara yazabilirsiniz, o konu hakkında araştırıp size geri bildirim vermek üzere bekliyor olacağım.

Bu kadar uykudan bahsettikten sonra, umarım okurken uykunuz gelmemiştir ama herhangi bir işiniz yoksa biraz kestirmenin ne zararı var?

Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan “Neden Rüya Görürüz” yazısını okumak için tıklayınız.

Reppert, S. M., Weaver, D. R. (29 December 1995). Melatonin madness. Cell, 29 December 1995. Ekinci, M., Okanlı, A., & Gözüağca, D. (2005). Mevsimsel Depresyonlar ve Başetme Yolları . Atatürk Üniv. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 8:109-112. Yumuşak, S., & Boz, H. (2013). Konaklama İşletmelerinde Çalışanların Mevsimsel Duygudurum Düzeylerinin Etkisi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9:371-394.

Yazar: Ezgi Yıldırım

Balıkesir Üniversitesi 2. sınıf öğrencisiyim. Bolca okumayı, doğa ile içe içe olmayı, seyahat etmeyi, her yönümü geliştirmeyi, herhangi bir konuda yazmayı ve kendimi ifade etmeyi seviyorum. Gülmenin hem vücudumuza hem de psikolojimize iyi geleceğini düşünüyorum. O yüzden... Sizi gülümseyerek karşılıyorum.

Bir Yorum

Yorum Yap

Web Site İçi Kaynakça

  1. Web Site İçi Kaynakça:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

mcgurk etkisi

Mcgurk Etkisi Ve Covid-19 Maskeleri

Sabit Kalmanın Dayanılmaz Ağırlığı

Sabit Kalmanın Dayanılmaz Ağırlığı