Özgürlükten Kaçış

ÖZGÜR BİR RUH BİLİMSEL SORUN MUDUR ?

Tarih, insanın bireyselliğinin ve kendi kendisini yönetebilmesinin önemini ve arzusunu sayısız olay ve olgu ile kanıtlamıştır. Geçmişin tozlu sayfalarının ekonomik, siyasal ve dinsel baskıları, insanları özgürlük isteğine yöneltmiştir. Dünya tarihi incelendiğinde birçok savaş ile karşılaşılır. Her savaşın sonunda insanlar, bunun son savaş olduğunu, sonunda özgürlük ve rahatlarına kavuşacaklarına inanır. I. Dünya Savaşı sonrasında insanlık, imparatorlukların yıkılışını, milliyetçilik politikalarına dayanan özgür devletlerin ortaya çıkışını kutladı fakat bu çok kısa sürdü. Çünkü insanlar hep daha çok kişiye ve yere hükmetme peşine düştüler. Bu durum aklımıza birçok soruyu getirdi :

  • İnsanoğlunda doymak bilmez bir iktidar hırsı yaratan nedir?
  • Bir insansal deneyim olarak özgürlük nedir?
  • Özgürlük isteği insanın doğasında var olan bir şey midir? (Fromm, E., 1941)

BİREYİN ORTAYA ÇIKIŞI VE ÖZGÜRLÜK KAVRAMI

Birey doğadan ve toplumun getirdiği bağlardan kopmamaya çalışır iken, kısmen kendisinin farkındadır. Kısmen de çevresindeki dünyanın bir parçası olduğunu kavramaya başlamıştır. Bir bireyin hayat döngüsü de bu şekildedir. Ana karnındayken annesinin kendisi olduğunu düşünür, doğduğu zaman ilk biyolojik ayrılmasını gerçekleştirir. Hayatının ilk dönemlerinde de kendisinin bir evren olduğunu; her şeyin kendisine ait olduğunu; her şeyin kendisi olduğunu düşünür. İlerleyen zamanlarda ise bebek, annesinin memesinin ona ait olmadığını kavrar ve bu konuda çatışmalar yaşar. Her ne kadar annesi ile farklı olduğunu anlasa da hala ona bağlı kalmak ister çünkü kazandığı bu özgürlük bireyselleşmesine yardım eder. Fakat bağlılığın verdiği güven hissi gibi birçok durumdan mahrum kalma korkusu yaşar. 

Özgürlükten Kaçış Erich Fromm 1974

Bir çocuk ne kadar büyürse, ilk bağları ne ölçüde koparılırsa, özgürlük ve bağımsızlık arayışı o kadar çok gelişir.

— Erich Fromm

ÇAĞDAŞ İNSAN AÇISINDAN ÖZGÜRLÜĞÜN İKİ YÖNÜ

Kitabın bu bölümünde kapitalizmin insan ve siyaset üzerinde etkisinden bahsedilmektedir. Çağdaş insanda özgürlük iki etki yapar. Bunlardan ilki kişinin bağımsız, eleştiriye açık ve eleştiri yapabilen bir hâle gelmesidir. İkinci ise bireyin soyutlanmış ve kaygılı bir hale gelmesidir.

Özgürlükten Kaçış Mekanizmaları

Kitabın bu bölümünde bireyin özgürlükten kaçış için geliştirdiği mekanizmalar incelenmektedir. Bu mekanizmalar şunlardır:

Yetkecilik

Bireyin özgürlük ile kaybettiği bağları yeniden kazanabilmek için kendi benliğinden ve bağımsızlığından vazgeçmesi, benliğini kendinden başka biri ya da bir şey ile kaynaştırma isteğidir. (Fromm, E., 1941). 

Yetkeci kişiliğe sahip insanlar boyun eğme isteğine sahiptirler. Kişiler bu isteği aşağılık duygusu ve bireysel önemsizlik yaşadıkları zaman hissederler. Kendilerini küçültme, zayıflatma eğilimindedirler. Çoğu kez, “ben varım” ya da “ben isterim” duygusundan yoksundurlar. (Fromm, E., 1941). 

Kimi davranışlar yaygın olarak görülür.  Kendilerine fiziksel ve ruhsal işkence etme eğilimleri vardır. Kimileri sevdikleri ya da bağımlı oldukları kişilere karşı dostça duygular besliyor olsalar da istemeden kırıcı sözler söylerler. (Fromm, E., 1941). 

Yıkıcılık  

Yetkeci kişiliğe benzeyen fakat ayrı tutulması gereken bir mekanizmadır (Fromm, E., 1941). Yıkıcılık bireyin özgürleşme ile aldığı yalnızlık hissinin getirdiği korkudan dolayı kendini yalnız bırakmak pahasına da olsa çevresine zarar vererek kendini soyutlamasıdır. Tehdit olarak gördüğü herkesi ve her şeyi yok ederek kendinin güce kavuşacağına inanır. Yıkıcılık kavramı da insanlarda mantığa bürünmüştür. Sevgi kavramı karşılaşılan en ciddi kavramdır. Yıkıcılık kavramı Freud’un ölüm içgüdüsü ile bağdaştırılır (Fromm, E., 1941). Fakat bu durum çok da doğru ve altı dolu bir durum değildir çünkü bu davranışlar sürekli değildir.

Robot Uyumluluğu 

Günümüzde insanların tek tip olmaya çalıştığının birçoğumuz farkındayız fakat bu durumun ne kadar içindeyiz? Fiziksel olarak tek tipleşmeye çalışan bir insan hayal edelim. Aklımızda bir model canlanmıştır. Fakat düşünceler! Düşüncelerimiz ve hissettiklerimiz doğrultusunda mı yaşıyoruz?

Tarih boyunca insanların özgürlük için önce savaştığını, sonra özgürlükten kaçtığını, şimdi ise hayatın, özgürlük adına birçok parçaya ayrıldığını ve insan temelli olduğundan psikoloji ve sosyoloji gibi alanları da içinde bulunduran bu kitabın yedi başlığından dördüne yer verdiğim yazımın sizlerde de merak uyandırdığını umut ediyorum.

Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Depresyon Nedir?” yazısını okumak için tıklayınız.

Özgürlükten Kaçış 0000000648274 1

Yazarı :  Erich Fromm

İlk Yayınlanma Tarihi : 1941

Sayfa sayısı : 257

Konu : Sosyal Psikoloji

Özgün dili : İngilizce

Yazar: Yaren Irmak Aydın

Merhaba, ben Yaren Irmak. Psikoloji bölümü lisans öğrencisiyim. Müziksever bir kedi annesiyim. Gezmeyi, seyahat etmeyi çok severim. Adli psikolojiye her zaman ilgi duydum, mümkün olduğunca sizlerle bu konu altında toplanmayı düşünüyorum. Kendimi iyi ifade edebilmeyi, sevdiklerimi sizlere de sevdirmeyi umut ediyorum.

Bir Yorum

Yorum Yap

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Cahil Cesareti: Dunning Kruger Etkisi cahil cesareti 2

Cahil Cesareti: Dunning Kruger Etkisi

yalan söylemek nedir

Yalan Söyleme Hastalığı : MİTOMANİ