Psikoloji Nedir?

Psikoloji, doğdumuz günden beri hayatımızın merkezinde ve günlük yaşamımızın her noktasındadır. Mutluluğumuzla, üzüntümüzle, sevincimizle, keşkelerimizle ve meraklarımızla ilgilenir. Duygularımız haricinde çocuğumuzu nasıl yetiştirdiğimizle,iş hayatımızla, evliliğimizdeki sorunlarla da ilgilenir.Psikoloji çoğu zaman soyut bir bilim dalı olarak görülsede insanın eylemde bulunduğu durumları da inceler. Psikoloji hem bilimsel araştırmalar yapar hem de o araştırmaları uygulamaya döken çok yönlü bir bilim daldır. Gelin o zaman biraz daha derine inip psikolojinin ne olduğundan, psikolojinin alt alanlarından ve kurucusu olan Wilhelm Wunt’tan ve psikolojiye katkısı olan diğer bilim insanlarından bahsedelim.

Psikoloji bilimsel alanında nasıl tanımlanır?

Psikoloji, davranışın bilimsel çalışmasını ve zihinsel süreçlerini inceleyen bilim dalıdır.  Psikoloji, insanın düşüncelerini, duygularını, kişisel veya kişiler arası sorunlarını ele alır. Halk dilinde ruh bilim olarak bilinmekle birlikte bu psikoloji kelimesinin dilimizdeki anlamını içermektedir.

Psikoloji Biliminin Kuruluşu

”Psikoloji“ terimi ilk defa 16. yüzyılda Marko Marulić tarafından araştırma terimlerinin birleşmesi ile ruh araştırması olarak tanıtılmıştır.

Psikoloji kendi bir bilim dalı olmadan önce 1870’lere kadar felsefenin alt dalıydı. Daha sonra Wilhelm Wunt’un Almanyadaki psikolojik araştırmalara adadığı ilk laboratuvarı “Leipzig Almanya”da 1879’da araştırmalara başlandı. Psikolojinin ilk incelenmeye başlandığı günlerde iki baskın teorik bakış açısı vardı: yapısalcılık ve işlevselcilik.

 Yapısalcılık, insanın hareketlerinin yapısını incelemeye ve açıklamaya çalışmıştır, Wilhelm Wunt’un (1832-1920) öncülüğünü yaptığı zihinsel durumların ve faaliyetlerin temel bileşenlerini ortaya çıkarmakla ilgilenmiştir. Yapısalcılık terimi Wunt’un öğrencisi Amerikalı psikolog olan Edward Titchener’dan gelmiştir.

Yapısalcılık, deneklerin bir görevi yerine getirirken ve deneklerin deneyimlerini açıklamalarından yola çıkarak zihnin yapısını inceleyen iç gözlem prosedürüne dayanır. Fakat, deneklerin raporlarında bireysel farklılıklar olduğu için iç gözlemin güvenilmez bir yöntem olduğu kanıtlanmıştır. İç gözlemin başarızlığına rağmen Wundt, psikoloji için önemli bir isimdir.

İşlevselcilik ekolunun kurucusu William Wunt’tur. James yapısalcılığa karşı olarak işlevselcilik ekolunu geliştirmiştir. İnsan hareketlerinin yapısının değil işlevinin araştırılması gerektiğini savunur. William James, Darwin’in evrim kuramından da oldukça etkilenmiştir. Evrim kuramı insanın zihinsel düşüncelerini hareketlerine nasıl yansıtığıyla ve yansıttığı sonuçlarla ilgilenir. Ve bu durum işlevselcilik ekoluyla bağlantılıdır. İşlevselcilik ekolu da yansıtılan sonuçları önemser : faydalı, verimli, pratik olup olmadığını merak eder. Yapısalcılık “ne?” sorusunu ele alırken, işlevselcilik “neden?” sorusunu ele alır.

Psikolojinin Temel Alt Alanları

Psikoloji, alt alanları bakımından çok zengindir; 40-50 kadar alt alanı vardır ve bu alanların hemen hemen hepsi birbiriyle bağlantılıdır. Hepsini açıklamak pek mümkün olmasa da temel alt alanlarını birlikte inceleyelim.

Psikolojin Kurumsal Alt Alanları:

Bilişsel Psikoloji

Bilişsel psikoloji, içsel zihinsel durumlara odaklanan alandır. 1960’larda ortaya çıktığından beri büyümeye devam etmiştir. Bu alan insanların nasıl düşündüğü, öğrendiği ve hatırladığı bilimine odaklanır. Düşünme, önemseme, anımsama, karar verme, yargılama gibi zihinsel süreçlerin en geniş anlamda incelenmesidir. Bilişsel psikologlar, zihinsel süreçlerin incelenmesi gerektiğine inanırlar. Her ne kadar bu süreçler doğrudan gözlemlenemese de davranışlar gözlemlenebilir ve bu davranışlardan çıkarımlar yapılabilir. Bilişsel psikologların asıl odağı zihinsel süreçlerdir ve bu süreçlerden bazıları ise şöyledir; dikkat, bellek, algıdır.

Deneysel Psikoloji

Deneysel psikoloji, beyni ve davranışı araştırmak için bilimsel yöntemleri kullanan psikoloji dalıdır. Deneysel psikologlar; özel okullar, üniversiteler, araştırma merkezleri, devlet ve özel işletmeler dahil olmak üzere çeşitli yerlerde çalışır. Deneysel psikologlar, bir dizi insan davranışını ve psikolojik fenomeni incelemek için bilimsel yöntemi kullanır. Bu psikoloji dalı, genellikle psikoloji içinde ayrı bir alt alan olarak görülür, ancak deneysel teknikler ve yöntemler aslında psikolojinin her alt alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Deneysel psikolojide kullanılan yöntemlerden bazıları deneyler, korelasyon çalışmaları, vaka çalışmaları ve doğal gözlemi içerir.

Gelişim Psikolojisi

Gelişim psikolojisi, yaşam boyu büyümeyi, değişimi ve tutarlılığı açıklamayı amaçlayan bilimsel bir yaklaşımdır. Gelişim psikolojisi; bir kişinin hayatı boyunca düşünme, hissetme ve davranışlarının nasıl değiştiğine bakar. Bu psikologlar genellikle bebek, çocuk, ergen veya geriatrik gelişim gibi bir alanda uzmanlaşırken, diğerleri gelişimsel gecikmelerin etkilerini inceleyebilir. Bu disiplindeki teorilerin önemli bir kısmı çocukluk dönemindeki gelişime odaklanır, çünkü bu, bir bireyin yaşam süresi boyunca en fazla değişimin meydana geldiği dönemdir. Bu alan, doğum öncesi gelişimden Alzheimer hastalığına kadar her şeyi içeren çok çeşitli konuları kapsar.

 

Kişilik Psikoloji

Kişilik psikolojisi, her bir bireyi benzersiz kılan düşünce kalıplarının, duyguların ve davranışların incelenmesine odaklanan psikoloji dalıdır. Klasik kişilik teorileri, Freud’un psikanalitik kişilik teorisini ve Erikson’un psikososyal gelişim teorisini içerir. Kişilik psikologları, genetik, ebeveynlik ve sosyal deneyimler gibi farklı faktörlerin kişiliğin nasıl geliştiğini ve değiştiğini nasıl etkilediğini inceleyebilirler.

Sosyal Psikoloji

Sosyal psikoloji, insanların düşüncelerinin, duygularının ve davranışlarının başkalarının gerçek, hayali veya ima edilen varlığından nasıl etkilendiğinin bilimsel çalışmasıdır.  Hayal edilen veya ima edilen başkalarına yapılan atıf, televizyon seyrederken veya içselleştirilmiş kültürel normları takip ederken olduğu gibi, başka kimse olmadığında bile sosyal etkiye eğilimli olduğumuzu gösterir. Sosyal psikolojide temel bir konu ise, tutum çalışmasıdır. Tutumlar; uygunluk, kişilerarası çekicilik, sosyal algı ve önyargı dahil olmak üzere disiplinin hemen hemen her alanında yer alır. Sosyal psikologlar, insanların başkalarını nasıl algıladıklarına ve onlarla nasıl etkileşimde bulunduklarına odaklanır.

Psikolojinin Uygulamalı Alt Alanları:

Adli Psikoloji

Adli psikoloji, psikoloji ve hukuk pratiğini birleştiren bir alandır. Bu alanda çalışanlar, adalet sistemine uygulandığı şekliyle psikolojik uzmanlıktan yararlanmaktadır. ‘Adli’ kelimesi, Antik Roma’nın mahkeme sistemi veya “forum” anlamına gelen Latince “adli tıp” kelimesinden gelmektedir. Adli psikologlar mahkeme davalarında ifade verir, ifade verecek çocukları konuşmaya hazırlar, şüpheli çocuk istismarında çocukları değerlendirir. Çevresel psikoloji, çevre ile insan davranışı arasındaki ilişkiyi inceleyen bir alandır. Çevre koşullarının insan davranışlarına etkisini ve insanların çeşitli eylemlerinin sosyal ve fiziksel çevreye etkisini inceler.

Danışmanlık Psikolojisi

Danışmanlık psikolojisi, psikolojinin en büyük bireysel alt alanlarından biridir. Ruhsal sıkıntı ve çok çeşitli psikolojik semptomlar yaşayan hastaları tedavi etmeye odaklanır. Danışmanlık Psikolojisi Derneği, alanı sosyal ve duygusal sağlığı iyileştirmenin yanı sıra sağlık, iş, aile, evlilik ve daha fazlasıyla ilgili endişeleri ele alarak yaşam boyunca kişilerarası işlevselliği geliştirebilen bir alan olarak tanımlamaktadır. 

Din Psikolojisi

Din psikolojisi, kişinin kendine özgü dinsel yaşamının psikolojik yönlerini ele alan ve inceleyen bir alandır. Din psikolojisi, insanın dinî hayatını bütün derinliği ve genişliği ile kavramak, incelemek ve ruhsal olaylarla ilişkisini göstermek ister. Din psikolojisi dinin emir ve yasakları üzerinde tartışmaz. Sadece dinin bireydeki yansımalarını inceler.

Eğitim Psikolojisi

Eğitim psikolojisi; öğretim psikolojisi, okullar, öğrenci kaygıları gibi konuları inceleyen bir alandır. Bunun haricinde üstün yeteneklilik, öğrenim güçlüğü, öğretim süreci ve bireysel farklılıklar gibi konuları da inceler. Eğitim psikologları, öğrencilerin sonuçlarını iyileştirmek için öğrencilerin nasıl öğrendiklerini inceler.

Endüstri-Örgüt Psikolojisi

Endüstri-örgüt psikolojisi, üretkenlik ve davranış gibi işyeri sorunlarını araştırmak için psikolojik ilkeleri uygulayan bir alandır. Bu psikoloji alanı, çalışanların refahını en üst düzeye çıkarıp, işyerinde üretkenliği ve verimliliği artırır. Bu alandaki bazı psikologlar insan faktörleri, ergonomi ve insan-bilgisayar etkileşimi gibi alanlarda çalışmaktadır.

Fizyolojik Psikoloji

Fizyolojik psikoloji, fizyoloji, genetik ve biyolojinin duygusal tepkileri, hafızayı, akıl hastalığını, bilinç durumlarını ve duyusal algıyı nasıl etkilediğiyle ilgilenen bir psikoloji alanıdır. Fizyolojik psikolojideki çalışmalar, beynin gelişimi, görsel algı, hareket bozuklukları, sinir sistemi, uyku aşamaları ve kaçış davranışlarını içeren konuları araştırır.

Klinik Psikoloji

Klinik psikoloji, ruhsal hastalıkların, anormal davranışların ve psikiyatrik bozuklukların değerlendirilmesi ve tedavisi ile ilgilenen alandır. Klinisyenler genellikle özel muayenehanelerde çalışır, ancak çoğu toplum merkezlerinde veya üniversitelerde ve kolejlerde de çalışır. Diğerleri ise; doktorları, psikiyatristleri ve diğer akıl sağlığı uzmanlarını içerebilecek ortak bir ekibin parçası olarak hastane ortamlarında veya akıl sağlığı kliniklerinde çalışır.

Nöropsikoloji

Nöropsikoloji, bir yandan beyin süreçleri ve mekanizmaları arasındaki ilişkileri, diğer yandan biliş ve davranışsal kontrolü araştıran bir alandır. Nöropsikoloji; deneysel nöropsikoloji, klinik nöropsikoloji ve bilişsel nöropsikoloji olmak üzere 3 ana dala ayrılır. Nöropsikologlar genelde üniversite, laboratuvar gibi araştırmaya yönelik alanlarda ya da hastane ve rehabilitasyon merkezleri gibi klinik alanlarda çalışırlar.

Psikofarmakoloji

Psikofarmakoloji, ruhsal bozuklukların tedavisinde ilaçların kullanımı üzerine olan bir alandır. Psikofarmakologların, klinik olarak ilgili tüm farmakokinetik ilkelerini (vücudun ilaca ne yaptığı) ve farmakodinamiği (ilaçların vücuda ne yaptığını) anlamaları gerekir.

Sağlık Psikolojisi

Sağlık psikolojisi, biyoloji, psikoloji, davranış ve sosyal faktörlerin sağlık ve hastalıkları nasıl etkilediğine odaklanan bir uzmanlık alanıdır. Bu alan, sağlığı geliştirmenin yanı sıra hastalık ve hastalıkların önlenmesi ve tedavisine odaklanmıştır. Sağlık psikologları, çok çeşitli alanlarda sağlığı iyileştirmekle ilgilenmektedir. Aynı zamanda kilo yönetimi, sigarayı bırakma, stres yönetimi ve beslenme gibi sağlıkla ilgili konularla ilgilenir. Ayrıca, insanların hastalıklarla nasıl başa çıktığını araştırabilir ve hastalara yeni, daha etkili başa çıkma stratejileri aramalarına yardımcı olabilirler.,

Spor Psikolojisi

Spor psikolojisi, psikolojinin sporu, atletik performansı, egzersizi ve fiziksel aktiviteyi nasıl etkilediğinin incelendiği bir alandır. Bazı spor psikologları, performansı iyileştirmek ve motivasyonu artırmak için profesyonel sporcular ve koçlarla birlikte çalışır. Diğer profesyoneller, tüm yaşamları boyunca insanların yaşamlarını ve refahını iyileştirmek için egzersiz ve sporu kullanır.

Trafik Psikolojisi

Trafik psikolojisi, yaya ve sürücülerin trafikteki davranışlarının altında yatan psikolojik süreçleri inceler. Trafik psikolojisi, kaza önlemlerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlar.

Psikoloji, yukarıda da bahsettiğimiz gibi çok geniş bir bilim dalıdır, hayatımızın her alanında izi vardır. Görünen o ki ileri ki süreçte hayatımızda sadece bir iz olarak değil, hayatımızın bir parçası haline gelecek.

Kaynakça ve İleri Okuma

Bu yazı özgün içerik ve yazarın kendi kaleminden yazılmıştır. İçeriğin kaynakçası bulunmamaktadır.

Alıntı Şekli

Arketip Beyin Psikoloji Yayın Platformu APA kurallarını ve kılavuzunu esas almaktadır. Aşağıda bu yazı hakkında APA Kaynak gösterim şekli verilmiştir.

Zanbak, E. (2021, Şubat 5). Psikoloji Nedir. Erişim adresi: https://arketipbeyin.com/psikoloji-nedir/

Paragraf İçi Gösterim: (Zanbak, 2021)

Yasal Uyarı
Yayınlanan bu yazının tüm hakları Arketip Beyin Psikoloji Yayın Platformu’na (www.arketipbeyin.com) aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının tamamı özel izin alınmadan kullanılması intihal sebebidir. Ancak alıntılanan yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir. Her türlü alıntı, (her müstakil yazı için) 200 kelime ile sınırlıdır. Alıntı yapılan metin üzerinde herhangi bir değişiklik yapılamaz.
İçerik Bilgisi

Bu yazı Arketip Beyin Ekibi tarafından hazırlanmış ve düzenlenmiştir. Herhangi bir problem ve sorun hakkında İletişim Sayfasından bize ulaşabilirsiniz.

Yayın Yılı: 2021

Yayın Koordinatörü: Osman Özkurt

Yazı Editörü: –

Kapak Görseli Tasarım: Sude Altun

Yazar: Ece Zanbak

Merhaba, ben Ece Cyprus International Universty İngilizce Psikoloji öğrencisiyim. Kişisel gelişim kitapları okumaktan, müzik dinlemekten ve yoga, meditasyon yapmaktan hoşlanırım. Go Psikolojide sizinle olmaktan mutluluk duyuyorum. Keyifli vakit geçirmeniz dileğiyle.

4 Yorum

Yorum Yap
  1. I love this. So illuminating and in depth especially with the description of several subfields in Psychology. And your picture, you look so radiant. Thanks and I hope for more of this.

  2. İlgimi çeken en önemli alan tabiki spor psikolojisi 😅😊 ellerine emeğine sağlık bilgilendikkkk😌

  3. Bilgilerini bizimle paylaşıp dünyamıza ışık olduğun için teşekkür ederiz ❤❤

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

psikolog kimdir kapak

Psikolog Kimdir?