Şeffaflık Toplumu

“Şeffaflık Toplumu” Byung- Chul Han’ın günümüz toplumunu, dijital iletişimin ve sosyal medyanın insanlar üzerindeki etkilerini, teşhirciliği ve beraberinde birçok güncel ve sosyolojik konuyu ele aldığı farkındalık yaratan bir kitap!

Şeffaflık Toplumu seffaflik toplumu 1

Dijital iletişimin giderek önem kazandığı çağımızda toplum düzeni, güvenli bir ortam oluşturmaktan uzaklaşarak kontrol mekanizması haline dönüşmüş durumdadır. Sınırsız özgürlük ve iletişimin topyekûn kontrol ve gözetime dönüşmesiyle birlikte Byung-Chul Han’ın deyişiyle bir şeffaflık toplumu tasavvuru ortaya çıkmaktadır. Dijital iletişimin en önemli unsuru olan sosyal medyanın toplumsal alanı disiplin altına alan ve sömürücü yapısı, insanları giderek dijital bir hapishaneye mahkum etmektedir. Bu dijital hapishane aracılığıyla canlı bir iletişim ortamının içinde, hayatlarımızın şeffaflaşmasını kendi arzularımızla kabul etmekle kalmayıp aynı zamanda farkında olmadan özgürlüğümüzün sömürülmesine de razı oluruz.

Byung-Chul Han şeffaflık toplumunu dokuz farklı toplumsal özellik üzerinden açıklamaktadır:

1. Olumluluk Toplumu

Bir toplumun şeffaflaşması, tüm olumsuzluklardan arınmasını gerekli kılmaktadır. Her şeyin olumlu hale gelmesiyle birlikte bireylerin gerçekleştirdiği tüm eylemler sistematik zorlamaya maruz kalmakta, böylece hesaplanabilmekte ve kontrol edilebilmektedir. Han’a göre bu sistematik zorlama, sosyal ağlara katılmayan her bireyi yabancı konumuna getirdiği için şeffaflık toplumunu hizaya getirilmiş bir topluma dönüştürmektedir.

“Olumluluk toplumunun genel yargısı Like/beğendim’dir. Facebook’un Dislike/Beğenmedim seçeneği sunmamaktaki kararlılığı anlamlıdır. Olumluluk toplumu, iletişimi sekteye uğratacağı için olumsuzluğun her türünden kaçınır.”

2. Teşhircilik Toplumu

Her öznenin kendi reklam nesnesi haline geldiği ve her şeyin sergi değeriyle ölçüldüğü teşhircilik toplumu, pornografik bir toplumdur. Her şey dışa çevrilmiş, ifşa edilmiş, çıplaklaştırılmış ve ortaya serilmiş durumdadır. Sergileme zorlaması, güzellik ve dinçlik dayatmasıyla birlikte içsel değerlerden ziyade gerekirse zora başvurularak uyulmaya çalışılan dışsal ölçüleri ortaya koyarak, insanların örnek tip üzerinden şekillenmesine ve böylece tek tipleşmesine yol açmaktadır.

3. Apaçıklık Toplumu

Şeffaflık toplumu, haz düşmanı bir toplumdur. Gizli olanın yaratmış olduğu olumsuzluk, insanların hazlarını yoğunlaştırmaktadır. Bu nedenle yanılsamalarla ve görünüşlerle oynamak hazzın bir parçasıdır. Fakat şeffaflık zorlaması gizliliği ortadan kaldırarak hazzın sahip olduğu oyun alanlarını ortadan kaldırır. Simmel’e göre şeffaflık, “hayal gücüne, fanteziye, imkanlarını örme iznini vermez: bu da hiçbir gerçekliğin telafi edemeyeceği bir kayıptır, çünkü hayal; uzun vadede, elde etme ve keyfini çıkarmayla yeri doldurulamayacak bir kendilik etkinliğidir.”

4. Porno Toplumu

Han, günümüzde medyanın mesafeden yoksun olduğu, kültürel niteliklerinden arındığı ve her şeyin apaçık ortada bulunmasından dolayı toplumun pornografikleştiğinin altını çizmektedir. Kapitalizm her şeyi meta olarak sergileyip aşırı görünürlüğe teslim ederek toplumun pornografikleşmesini en uca götürür.

5. İvme Toplumu

Şeffaflaşmak, toplumun tüm yapısal öğelerine bir ivme kazandırmış, tüm toplumsal süreçleri hızlandırmıştır. Örneğin, ayin ve törenler hızlandırılması mümkün olmayan süreçlerdir. Ayin ve törenlerin kendilerine has zamanları, ritimleri, ölçüleri bulunmaktadır. Ancak şeffaflık toplumu ayinlerin, törenlerin ya da mekanların hepsini ortadan kaldırır, çünkü bunlar işlemsel bir hale getirilememektedir. Bu nedenle Han, şeffaflık zorlamasının zamanın rayihasını yok ettiğini ileri sürmektedir.

6. Teklifsizlik Toplumu

Teklifsizlik kültürü ile sosyal medya ve arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Sosyal medyada birey yalnızca kendisi ve kendisi gibi olan diğer bireylerle karşılaşmaktadır. Dolayısıyla değişimi mümkün kılacak herhangi bir ‘olumsuzluğun’ varlığından da haberdar değildir. Bu dijital ortam kamusal alanı ve eleştirel bilinci ortadan kaldırarak dünyayı özelleştirmektedir. İnternet mahrem bir alana, bir rahatlık ortamına dönüşmektedir. Bu her türlü uzaklıktan arınmış yakınlık da şeffaflığın dışa vurum biçimlerinden biridir. Böylelikle, bu teklifsizlik durumu her şeyi psikolojileştirmekte ve kişiselleştirmektedir. Han’ın deyişiyle, kamusalın yerini kişinin yayımlanması almaktadır. Böylece kamusal alan bir teşhir mekanı haline gelmekte ve ortak eylem alanı olmaktan giderek uzaklaşmaktadır. Ancak dönüşen toplumsal yapıda, bireylerarasındaki mesafenin ortadan kalkması toplumu teklifsizleştirmektedir.

7. Enformasyon Toplumu

Şeffaf toplum, enformasyon toplumudur. Çünkü enformasyon, kendi başına her türlü olumsuzluktan yoksunlaştırılarak toplumu bir şeffaflık haline dönüştürmüş durumdadır. Tümüyle şeffaf olan tek şey boşluktur ve bu boşluğu bertaraf etmek için bir enformasyon yığını devreye sokulmuştur.

8. İfşa Toplumu

İletişim ve enformasyonun dijital rüzgarı her şeyin içine işler ve her şeyi şeffaf hale getirir. Şeffaflığın niteliğini taşıyan dijital ağ hiçbir ahlaki buyruğa tabi değildir. Bu durum da ifşanın yaygınlaşmasını ortaya çıkarmaktadır. Geleneksel olarak hakikatin teolojik ve metafizik ortamı olan yürekten yoksundur. Amaçlanan şey, yüreğin ahlaki arınması değil; maksimum kâr, maksimum dikkattir.

9. Kontrol Toplumu

Günümüz kontrol toplumunun özel bir panoptik yapısı bulunmaktadır. Bentham’ın panoptikonundaki yalıtılmış mahkumların aksine, günümüz panoptikonunun sakinleri birbirleriyle yoğun bir biçimde iletişim kurmakta ve ağlar oluşturmaktadır. Dijital panoptikonun kendine has yanı, kuruluşunda ve sürdürülmesinde bireylerin kendilerini teşhir etme yoluyla aktif olarak yer almalarıdır. Bireyler bu şeffaf toplum içerisindeki panoptik pazarda kendilerini açık bir şekilde sergilemektedirler. Bu da günümüzün panoptikonu niteliğindeki interneti besleyen niteliktedir. Dijital panoptikon tarafından gözetlenen bireyler sürekli olarak gözetlendiklerinin farkında değillerdir ve bu gözetlenmeye istekli olarak dahil olmaktadırlar. Han’a göre bu sistematik kontrol ve gözetleme, şeffaf toplumu insanlık dışı bir kontrol toplumuna dönüştürmektedir. Bu toplumda, herkes herkesi kontrol eder hale gelmektedir. 

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Özkıyım Girişim ve Nedenleri” yazısını okumak için tıklayınız.)

Kaynakça ve İleri Okuma
Alıntı Şekli
Arketip Beyin Psikoloji Yayın Platformu APA kurallarını ve kılavuzunu esas almaktadır. Aşağıda bu yazı hakkında APA Kaynak gösterim şekli verilmiştir.

Yasal Uyarı
Yayınlanan bu yazının tüm hakları Arketip Beyin Psikoloji Yayın Platformu’na (www.arketipbeyin.com) aittir. Kaynak gösterilse dahi yazının tamamı özel izin alınmadan kullanılması intihal sebebidir. Ancak alıntılanan yazının bir bölümü, alıntılanan yazıya aktif link verilerek kullanılabilir. Her türlü alıntı, (her müstakil yazı için) 200 kelime ile sınırlıdır. Alıntı yapılan metin üzerinde herhangi bir değişiklik yapılamaz.
İçerik Bilgisi

Yazı Başlığı: Şeffaflık Toplumu

Güncellenme Tarihi: 2021-09-15 01:33:49

Yazı Editörü:

Yayın Editörü:

Görsel Tasarım Editörü:

Yazar: Pelvin Tilki

Merhaba, ben Pelvin. Sakarya Üniversitesi sosyoloji bölümü öğrencisiyim. Okumak ve araştırmak hayatımın her zaman en güzel parçası oldu. Bilgiyi birlikte çoğaltabilmek adına yazılarımın üzerinizde tesiri olması dileğiyle. Sevgiler.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Beden Yanılgısı IMG 1469

Beden Yanılgısı

Uyaranlar Bizleri Hayatta Uyanık Tutar uyaranlar bizleri hayatta uyanik tutar

Uyaranlar Bizleri Hayatta Uyanık Tutar