Stoa Felsefesi: İnsan Nasıl Yaşarsa Mutlu Olur?

Stoa felsefesinin tarihine baktığımız zaman mutlu yaşama konusunda bize ipuçları verdiğini görürüz. Felsefe tarihinde “nasıl mutlu yaşarım?” sorusu Antik Çağdan beri en çok sorulan sorulardan biridir. Mutluluğun insanın hayatının anlamı ya da amacı olduğu filozoflar tarafından tartışılagelmiştir. Her dönem ve filozof yeni bir mutluluk anlayışından bahsetmiş ve düşünceleriyle öğretiyi sistemli hale getirmiştir. Hellenistik Çağın en önemli felsefe öğretisi de Stoa’dır. Bu öğretinin kurucusu ise Kıbrıslı Zenon bilinmektedir. Zenon, Platon’un “Sokrates’in Savunmasını” okuyarak Sokrates’e hayran olmuş ve Atina’ya gelmiştir. Burada birçok düşünürün görüşlerinden etkilenerek kendi öğretisini oluşturmuştur.

Zenon’a göre insan mutluluğa ‘özgür’ olarak ulaşabilir. Özgür olmak bir çeşit doğayla bir olmak anlamına gelir. Öğretisi doğrultusunda dördüncü yüzyılın sonlarına doğru Stoa okulunu açmıştır. Stoa’nın kelime anlamı ‘resimlerle süslü direkli galeri’ demektir ve okul anlamını buradan alır. Daha sonraki dönemlerde Zenon’un düşünceleri çeşitli filozoflarca geliştirilecek ve stoa bir yaşam felsefesi haline gelecektir. Stoa felsefesi düşünürlerine göre bizi mutluluğa götüren şey bilgidir. Bilgi ise stoacıların önem verdiği erdemlerden biridir. Sağduyulu olmak, insancıl bir yaşam sürmek, dürüst olmak ve her türlü hazdan kaçınmak bizi özgürleştirecek erdemlerdir.

Stoa felsefesinde mutluluk, doğayla uygun yaşamak ile mümkündür. Bu nedenle doğayı tanımak gereklidir. Doğayı tanıyabilmek için de iyi muhakeme etmek gerekir. Bu nedenle Zenon felsefe konularını ilk kez fizik, ahlak ve mantık olmak üzere üç bölüme ayırmıştır. Stoacı Seneca’ya göre bu bölümlerden fizik, doğanın ilkesini ve yapısını tanıtırken; ahlak bölümü ruhu bir düzene koyar. Mantık ise terimlerin özelliklerini ve yapılarını, yanlışlar gerçek yerine geçmesin diye kanıtları belirler. Bölümlerden hiçbiri ötekisinden ayrılmış değildir, tersine hepsi iç içedir ve birbiriyle ilişkilidir.

Stoa felsefesi mutlu bir yaşam sürmek için doğanın yasalarını esas alır. Doğada ilahi bir yasa vardır ve bu yasa tüm varlıkların üstündedir. Mutlu olmak için doğanın iradesini kendi irademiz yapmalıyız. Önemli olan, doğayı anlamak ve amaçlarımızı doğa ile uyumlu hale getirmektir.

Doğa ve doğadaki işleyiş, zorunlu, mantıklı, yararlı ve iyidir. Bu bağlamda Stoa’nın panteist (doğatanrıcı) bir dünya görüşü vardır. Panteizm, her şeyi kapsayan içkin bir Tanrı’nın, Evren’in ya da doğanın Tanrı ile aynı olduğu görüşüdür. Bu tanım Stoacı filozofların görüşlerinin temelini oluşturur. Epiktetos bunu “Siz diğer her şeyden ayrılmış bir var olan değilsiniz. Evrenin  biricik, yeri doldurulamaz bir parçasısınız” diye ifade ederken, Marcus Aurelius “Bütünün bir parçası olarak geldin dünyaya. Seni üreten şeyin içinde yol olacaksın; ya da, daha doğrusu, bir değişim süreci aracılığıyla yaratıcı usa döneceksin yeniden” olarak ifade eder.

Cicero’ya göre ise yasaların kaynağı doğada ve insan doğasındadır. Bu doğanın özü insan aklında yatar. Cicero düşüncesini şöyle ifade eder: “doğaya uygun olarak bütün insanlar için geçerli olan, aynı kalan ve değişmeden sonsuza dek süren gerçek bir yasa vardır; bu doğru akıldır. Bu yasa, buyruklarıyla insanları ödevlerini yerine getirmeye iter, yasaklarıyla da onları hata işlemekten alıkoyar”.

Stoacılık, kurucusu Zenon’dan Roma İmparatorluğu’ndaki temsilcileri İmparator Aurelius ve köle Epiktetos’a, her şeyden önce mutlu olmanın, dingin ve bilge bir yaşam sürebilmenin koşullarını araştırmıştır. Söz konusu koşulların araştırılmasında ise inşa edilen ahlaki öğretiye fizik ve mantık destek vermiştir. Bir döneme damgasını vurmuş bu öğreti, günümüze de ışık tutmaktadır. Düşünce sisteminizi eğer stoacıların yaptığı gibi doğaya uygun hale getirebilirsek belki o zaman doğanın iradesini de kendi irademiz yaparak mutlu bir yaşam sürebiliriz.

(Editör tavsiyesi: Web sitede yer alan “AŞKIN FELSEFESİ” yazısını okumak için tıklayınız)

Kaynakça:

  • Aurelius, M. (?). DÜŞÜNCELER. Yapı Kredi Yayyınları.
  • Çelikkol, S. (30.04.2019). STOA FELSEFESİNİN TEMEL GÖRÜŞLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. bilimname XXXVI.
  • Çoban, F. (17.08.2020). Stoacı Felsefe ve Modernite Arasında Düşünsel Bağlar. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 98-109.
  • Epiktetos. (?). İçsel Huzur İyi Yaşamın Kapısını Açar. Beta Yayınları.
Aurelius, M. (tarih yok). DÜŞÜNCELER. Yapı Kredi Yayyınları. Çelikkol, S. (30.04.2019). STOA FELSEFESİNİN TEMEL GÖRÜŞLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME. bilimname XXXVI. Çoban, F. (17.08.2020). Stoacı Felsefe ve Modernite Arasında Düşünsel Bağlar. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 98-109. Epiktetos. (tarih yok). İçsel Huzur İyi Yaşamın Kapısını Açar. Beta Yayınları.

Yazar: Cansu Soyluethem

Merhaba, ben Cansu. Akdeniz Üniversitesi Felsefe ve Sosyoloji bölümü mezunuyum. "Hayatın anlamı nedir?" sorusunun peşinden gidip felsefe, sosyoloji derken sıra psikolojiye geldi. Şu sıralar "İnsan nedir?" diye soruyorum. Genel olarak merak ediyor, araştırıyor ve anlatıyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

GESTALT KURAMINA GÖRE BİTİRİLMEMİŞ İŞLER

Gestalt Kuramına Göre Bitirilmemiş İşler

Nefes Farkındalığı: Şimdi ve Burada Bir Pratik nefes farkindaligi kapak

Nefes Farkındalığı: Şimdi ve Burada Bir Pratik