Yeme Bozuklukları

Yeme Bozuklukları Nelerdir?

Yeme bozuklukları, yeme davranışlarında şiddetli ve kalıcı rahatsızlık ve buna bağlı üzücü düşünce ve duygularla karakterize edilen davranışsal durumlardır. Fiziksel, psikolojik ve sosyal işlevi etkileyen çok ciddi koşullar olabilirler. (psychiatry.org)

Yeme bozukluğu olan kişiler, sağlığını tehdit edecek kadar olumsuz beslenme alışkanlıklarına sahip olurlar. Hem erkeklerde hem de kadınlarda görülen bir durumdur ancak bu rahatsızlığı kadınların erkeklere oranla daha fazla yaşadığı görülmektedir. Ekonomisi, sosyal gücü yüksek olan bireylerde genellikle daha fazla görülen bir sağlık problemidir.

Yeme bozukluğunun sağlıksız beslenmeden kaynaklanan psikolojik bir durum olduğu söylenebilir. Evde çok fazla yiyeceğin bulunması, şişmanlamaktan korkma ya da sürekli daha zayıf olmak isteme gibi durumlar yeme bozukluğunun başlamasının temelini oluşturur. Yemek sonrası kusma, bir anda çok fazla yemek yemeye başlama ya da yemek yemelerin bir anda kısıtlanması en sık rastlanan belirtilerdir.

Yeme bozuklukları, birçok insanı etkilemektedir. Yaş, cinsiyet fark etmeksizin görülen bu durum, çoğu zaman 12 ile 35 yaş arasındaki kadınları etkiler. Üç ana yeme bozukluğu türü vardır: Anoreksiya nervoza, bulimia nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu. APA’nın 2013 yılında yayımladığı kriterlerde (DSM-5) yeme bozukluklarına biraz önce söylediklerime ek olarak ‘’sınıflandırılamayan yeme bozuklukları’’ da eklenmiştir.

Yeme Bozuklukları Neden Oluşur?

  • Kendini beğendirme isteği
  • Erken olgunlaşmak
  • Ailesel durumlar
  • Depresyon
  • Şişman olmak
  • Akran zorbalığı
  • Medya etkisi
  • Toplumsal güzellik dayatmaları
  • Psikolojik hastalık varlığı
  • Aşırı korumacı ya da aşırı dominant ebeveynler
  • Mükemmeliyetçilik algısı
  • Düşük benlik saygısı
  • Başarı elde etmek için güzelliğin olması gerektiği düşüncesi

Sebepleri kesin ve net bir şekilde açıklanamasa da, bu faktörlerin yeme bozukluğunun oluşmasında etkili olduğu görülmektedir.

Yeme Bozuklukları Çeşitleri

Anoreksiya Nervoza

Anoreksiya nervoza hastaları genellikle; özgüvenleri düşük, eleştirici ve mükemmeliyetçi insanlardır. Tehlikeli derecede zayıf olmalarına rağmen kendilerini “şişman” hisseder ve aynaya baktıklarında kendilerini istenilen kilonun üzerinde görürler. Çağımızın hastalığı olarak bilinir ve yapılan araştırmalara göre genç kızlarda %1 oranda görülür.

Anoreksiya, hem bedeni hem de zihni etkileyen psikolojik bir bozukluktur. Hastalığın beden sağlığı açısından yıkıcı etkileri bulunmaktadır ve erken tanı ile tedavi etmek mümkündür. Tedavi edilemediği ve kronikleştiği takdirde ölüme sebebiyet verebilir. Bu rahatsızlığın insan sağlığı açısından baktığımızda böbrek hasarı, kalp rahatsızlıkları ve osteoporoz(kemik erimesi) gibi hastalıklara yol açtığı görülmüştür. Kadınlarda adet dönemleri sona erebilir, tırnaklar ve saçlar kırılganlaşabilir. Psikolojik olarak; depresyon, sinirlilik, kaygı, konsantrasyon eksikliği ve bedenen yorgunluk görülebilir. Diyet yapma ile başlayıp zamanla kontrol edilemez bir hal alabilen bu rahatsızlık, insan sağlığını tehdit etmektedir. Bundan dolayı erken teşhis ve erken tedavi ile bireylerin sağlığına kavuşması sağlanır.

Bulimia Nervoza

Bulimia nervozalı bireyler, tipik olarak alternatif diyet yaparlar veya sadece düşük kalorili “güvenli yiyecekleri” aşırı yer ve “yasak” yüksek kalorili yiyecekler tüketirler. Bu bireyler, seçtikleri yiyecekleri hızlı hızlı, bazen hiç tatmadan ve çiğnemeden direkt olarak yutarlar. Bu hareketleri yaptığı sırada kişi kendinden geçtiği için; telafi olarak kendini kusturma, aç kalma ya da ağır egzersiz yaparlar. Utanma duygusu yaşadıkları için ve “birileri benden iğrenecek” düşüncesi ile bu davranışlarını gizlemeyi tercih ederler.

Bulimia nervozaya sahip bireyler, kendilerini zorla kusturdukları için tıbbi sorunları da beraberinde getirirler. Yemek borusu yırtılması, mide rüptürü ve tehlikeli kardiyak aritmiler gibi nadir fakat potansiyel olarak ölümcül komplikasyonlara yol açabilir. Tedavi ile düzelme mümkündür.

Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu

Bulimia nervozada olduğu gibi, tıkınırcasına yeme bozukluğunun olduğu bireylerde de yediği yemekten kaynaklanan pişmanlık ve bunu telafi etme durumları ortaya çıkmaktadır. Ancak tıkanırcasına yeme bozukluğunda kişiler üzüntüden dolayı kendilerini tekrar yemek yerken bulurlar. Aşırı yemek yeme kroniktir ve obezite, diyabet, hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalıklar gibi ciddi sağlık komplikasyonlarına yol açabilir. Tedavisi mümkündür, birkaç antidepresan ilaç gibi kişilerarası tedavinin de etkili olduğu gösterilmiştir.

Diğer Yeme Bozuklukları

Gece Yeme Sendromu

Günlük alınan enerjinin yarısını akşam öğününden sonra yedikleri için; ertesi sabah iştahsızlık, uyku problemleri, gece uyanmalar esnasında yüksek kalorili yiyecekler tüketme gibi sonuçların olduğu bir sendromdur.

Pika

Bir kişinin besin değeri olmayan yiyecek olmayan şeyleri tekrar tekrar yediği bir yeme bozukluğudur. Davranış en az bir ay boyunca devam eder ve klinik müdahaleyi gerektirecek kadar ciddidir. Genellikle hamilelerde ve çocuklarda görülür. Bu hastalığa sahip kişiler toprak, buz, kağıt, saç, sabun, kil, kömür gibi besin değeri olmayan maddeleri tüketirler. Kesinlikle tedavi şarttır. Pika tedavisi, beslenme eksikliklerinin test edilmesini ve gerekirse ele alınmasını içerir.

Ruminasyon Bozukluğu

Geviş getirme bozukluğu olarak da bilinir. Kişinin yuttuğu yiyeceği bilinçli ve istekli bir şekilde tekrar ağza getirip çiğnemesiyle ilgilidir. Genellikle çocuklarda görülür ve bir aydan fazla süredir yapılıyorsa tedavi gerektirir. Çok nadiren de olsa yetişkinlerde görülebilir.

Beslenme Bozukluğu

En az 1 ay süreyle başka bir rahatsızlığa bağlı olmadan belirgin kilo kaybı veya kilo alımının uzun süreli durması ve boy uzamasının da etkilendiği, sürekli olarak yemek yemiyor olma ile kendini gösteren bozukluktur. 6 yaşından önce oluşur. Çocukta içe kapanma, mızmız olma ve huzursuzluk ortaya çıkabilir.

Bunlardan başka; DSM-4’te yer almayıp psikolojik nedenlerden veya yanlış ana-baba tutumlarının sonucunda oluşan rahatsızlıklar da vardır:

  • Post-Travmatik Yeme Bozukluğu: Ağzı hedef alan bir travmadan sonra ortaya çıkar. Büyük çocuklarda yeme bozukluğuna ek olarak yemekle ilgili yoğun kaygı, boğulma ve tıkanma korkusu, boğulma ve ölüme ilişkin kâbuslar ve panik duyguları eşlik etmektedir.
  • Aşırı Beslenme: Bebeğin isteği dışında, zorla, gereğinden fazla yedirildiği durumdur.
  • Bebek Anoreksiya Nervozası: Aşırı seçicilik ve yeme isteğinin olmaması durumudur. 6 ay ile 2 yaş arası ortaya çıkar.
  • Seçici Gıda Reddi: Bebek belirgin şekilde ve sürekli bazı besinleri almayı reddeder. Sık rastlanan bir durumdur.
  • Kolik: Beslenme bozukluğu olmasa da açıl ve beslenme ile ilgilidir. Doğumun 2.ve 3. haftasından itibaren görülebilir. Bebek acıkmış gibi ağlar, dizlerini karnına çeker ve anne bebeğin acıktığını düşünür. Bu şekilde bir döngü yaşanır. Bebek ağladıkça anne gerginleşir, anne gerginleştikçe bebek daha çok ağlar. Aile bebek ilişkisi ve ailenin bilgilenmesine yönelik tedaviler yararlı bulunmuştur.
  • Bebek Obezitesi: Bebeğin aşırı kilolu olma durumudur. Genetik yapı etkili olduğu kadar yeme alışkanlıkları da etkilidir. Sık ve bol yemek yiyen bebek tokluk hissini anlamayıp tekrar yemek yer. Bu şekilde bebek obezitesi ortaya çıkar.

Yeme Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi edilmediği takdirde ciddi ve ölümcül sonuçlar doğuran yeme bozukluğu için psikiyatri ya da psikoloğa danışılması şarttır. “Bilişsel Davranışçı Terapi” uygulanabilir, antidepresan kullanımı görülebilir. Kişinin durumuna göre doktorun uygun gördüğü tedavi şekli kişiyle paylaşılır, izlenecek yol söylenir. Aynı zamanda bir diyetisyen ile iş birliği içerisinde olup sağlıklı bir yaşam için güzel adımlar atılabilir.

Yeme bozukluğunun kendinizde ya da çevrenizden birinde olduğunu düşünüyorsanız, en kısa zamanda bir uzmandan yardım almayı ihmal etmeyin. Unutmayın, ruh sağlığınız da beden sağlığınız da çok önemlidir.

(Editör tavsiyesi: Web sitede yer alan “İNSANLAR NEDEN ÇOK TÜKETİR?” yazısını okumak için tıklayınız)

KAYNAKÇA:

Uzm.Psikolog Gizem Ünveren (2020), Yeme Bozukluğu Nedir?, 10 Nisan 2021 tarihinde https://www.florence.com.tr/yeme-bozukluklari adresinden alındı. Angela Guarda (2021), What Are Eating Desorders?, 10 Nisan 2021 tarihinde https://www.psychiatry.org/patients-families/eating-disorders/what-are-eating-disorders adresinden alındı. Psikiyatri Uzmanları, Yeme Bozuklukları, 10 Nisan 2021 tarihinde https://npistanbul.com/eriskin-psikiyatri/yeme-bozukluklari adresinden alındı. https://www.cadempsikoloji.com/calisma-alani/4-cocuk-danismanligi/58-yeme-bozukluklari

Yazar: Nisa Kaya

Merhaba, ben Nisa. Psikoloji bölümü 2. sınıf öğrencisiyim. Bilgilerimi ve araştırmalarımı aktardığım bu platformda umarım güzel kalplerinize dokunabilirim. Keyifli okumalar!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

BORDERLİNE KİŞİLİK BOZUKLUĞU(BKB) NEDİR

Borderline Kişilik Bozukluğu(BKB) Nedir?

kıyaslama kapak

Kıyaslama: Mutsuz Olma Garantili Yöntem