Zeigarnik Etkisi Nedir?

Zeigarnik etkisi, kişilerin tamamlanmamış, eksik bıraktığı şeyleri tamamlananlara göre daha kolay hatırlamasıdır. Tamamlanmadığında bir işin zihni meşgul eden bir etkidir. Yarım bıraktığınız bir kitap, film bunlara örnek verilebilir. Gün içerisinde ağzımıza takılan şarkılar, yarım kalan aşklar. Gece yatmadan önce aklımıza gelen anılarımız üstü kapanmamış, yarım bıraktığımız olaylardır. Birçoğumuzun başına gelen “Keşke şurada şunu söyleseydim” gibi cümlelerimiz de bu etkidendir.  

Zeigarnik Etkisi Nasıl Ortaya Çıkmıştır? 

1920 yılında Bluma Zeigarnik, Berlin Üniversitesi’nde yemeğe gitmiştir. Yemekte garsonların sipariş alma yöntemi dikkatini çekmiştir. Garsonların sipariş alırken kağıda yazmadığını farketmiştir. Garsonlara bu durumu sorunca “siparişleri akıllarında tutup, müşterilere siparişi teslim edince unuttuklarını” belirtmişlerdir.  

Zeigarnik Etkisiyle İlgili Yapılan Deneyler  

Zeigarnik garsonlardaki bu durumu fark edince araştırmaya başlamıştır. Bunun sonucunda da ortaya birtakım deneyler ortaya koymuştur.  

  • İlk deneyde Zeigarnik deneklerden renkli boncukları farklı sıralarda farklı dizim şekliyle sıralamalarını ister. Herhangi bir dizimde işlerini yapmamaları istenir. Daha sonra deneklere hangi dizimi hatırladıkları sorulduğunda yarım bıraktıkları dizim şeklini hatırladıklarını belirtmişlerdir. 
  • Başka bir deneyde yarım bıraktığı işleri olan kişiler seçilir. Bu kişilerden roman okumaları istenir. Deneyin sonunda romanın detayları sorulduğunda deneklerin romana hakim olamadıkları, hatırlamadıkları belirlenmiştir. Aynı şeyi başka bir denek grubuna farklı şekilde yapılır. Yarım bıraktıkları romanı tamamlamak için plan yapmaları istenir. Dikkat çekiyoruz sadece yarım bıraktıkları işi tamamlamaları için plan yapmaları isteniyor. Buna göre bu planı yapan kişilerin yarım bıraktıkları romanı daha iyi hatırladıkları görülmüştür. Buna göre zihin bilinçdışı çalışan kısmı başka bir işe rahat geçebilmesi için bir önceki işin bitirilmesi doğrultusunda bilinç halinde çalışan kısma ( prefrontal kortekse) plan yapması için baskı yapar. Aksi halde sonraki işler negatif etkilenecektir.  
  • Kanneth McGrew, Zeigarnik deneylerinden sonra bir deney gerçekleştirmiştir. Deneklere belli bir ödül karşılığında yarım kalan yapbozu tamamlamaları istenmiştir. Denekler başladıktan bir süre sonra işin bittiği söylenerek ödülleri verilmiştir. Asıl ödülden sonra denekler gözlenmeye devam edilmiştir. Denekler ödülleri almalarına rağmen oradan ayrılmak yerine yarım kalan yapbozu tamamlamaya çalışmışlardır.  
Zeigarnik Etkisi Nedir? ZEIGARNIK ETKISI resim 2

Zeigarnik Etkisinin Kullanıldığı Diğer Alanlar 

  • İş Yaşamındaki Etkisi 

Çalışanların başarıya daha kolay ulaşabilmeleri için bazı işlerin yarım bırakılması istenmiştir. Böylece beyin ona yönelmek isteyip , o işi tamamlama gayreti gösterecektir.  

  • Eğitimdeki Etkisi 

 Yapılan çalışmalar öğrencilerin molalar halinde ders çalışmasının konuyu daha iyi anladıklarını göstermiştir. Ders bölündüğünde yine beyin onu tamamlamak için baskı yapacaktır. Bu sayede akılda kalıcılık artacaktır. 

  • Edebiyattaki Etkisi 

Charles Dickens  eserlerini tamamlamasına rağmen yayınlanması bölümler halinde olmuştur. Bunun nedeni okuyucuda merak uyandırmaktır. Yarım kalan romanı tamamlamak isteyen okuyucular sonraki kısmı da almak isteyeceklerdir. 

  • Televizyondaki Etkisi 

Dizi veya filmlerin sonlarında reklama girmesi onun izlenmesini sürdürüyor. Aynı zamanda “devam edecek” ifadesi de bunun bir örneğidir. Sunum ya da seminerlerde başlarken bir hikaye ile başlayıp sonunu söylememesi dinleyicilerin sonuna kadar beklemeleri bize Zeigarnik etkisinin başka göstergesidir. 

Zeigarnik Etkisinin Faydaları 

  • Yapmak istemediğiniz bir işinize ufak da olsa başladığınız zaman beyniniz onu tamamlamak isteyeceğinden ötürü bitirebileceksiniz. 
  • Ders çalışırken uzun uzun çalışmaktansa molalar halinde çalışmanız hem yorulmanıza engel olacak hem de daha iyi hatırlamanıza yardımcı olacaktır. 

Zeigarnik Etkisinin Zararları 

  • Yarım bıraktığımız işler sürekli zihni meşgul eder. Bu da bulunduğumuz anı yaşayamamamıza yol açmaktadır. Odaklanamama ve stres gibi sebeplere neden olmaktadır. Diğer yapacağımız işlerin ise kalitesini düşürebilir. Aklımız ertelediği işte olduğu için yeni bir işe başlamamız olası olmayacaktır. 
  • Zeigarnik etkisini duygularda da görmek mümkün olacaktır. Yarım kalan aşklar, arkadaşlıklar hayat kalitemizi olumsuz etkileyecektir.  

Zeigarnik Etkisinden Kurtulmak İçin Ne Yapmalıyız? 

  • Plan yapın. İşlerinizi kısa kısa bölün ve ne zaman ne yapacağınıza karar verin. Bu sayede işinizi ne zaman bitireceğinizi bilirsiniz ve zihninizi meşgul etmez. 
  • Zihninizi meşgul eden duygularınızla yüzleşin. Yarım bıraktığınız ilişkilerinizin beyninizi yormasına izin vermeyin. İyi ya da kötü de olsa buna son verin. Unutmayın belirsizlik insanı yorar. 

(Editör Tavsiyesi: Web sitesinde yer alan ”Sosyal Psikoloji Deneyleri” yazısını okumak için tıklayınız.)

Kaynakça:

 

https://medium.com/ https://pdrnedir.com/ https://evrimagaci.org/ https://bilgezone.com/ https://www.fikriyat.com/ https://tr.wikipedia.org/

Yazar: Beyzanur Canruh

Herkese merhaba ben Beyzanur. Gümüşhane Üniversitesi Psikoloji Bölümü 2. sınıf öğrencisiyim. Okumayı çok severim. Sizinle yazılarımı paylaşacağım için çok heyecanlıyım.

2 Yorum

Yorum Yap
  1. Sonda verdiğin tavsiyeler bu etkiden kurtulmak için gerçekten çok önemli. Plan yapmak, plana uyamasak bile zihnimizi rahatlatıyor ve yaptığımız işlerin verimini arttırıyor diye düşünüyorum. Ayrıca bu etkinin medyada kullanımına karşı bilinçli olmalıyız yoksa saatlerimiz boş yere heba olabiliyor maalesef. Bilgi dolu bir yazı olmuş, emeğine sağlııık 🙂

    • Yorumuna katılıyorum. Plan önemlidir. :)) Çok teşekkür ederim.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Sessiz Olun Göçmen Var

Sessiz Olun Göçmen Var

pandemi psikolojisi kapak

Pandemi Dönemi Ruh Sağlığı